این مقاله تاریخ حوزههای علمیه شیعه را نه صرفاً تاریخ یک شهر یا مدرسه، بلکه تاریخ پیوند و تعامل میان مراکز گوناگون علمی میداند و نشان میدهد که حوزههای مختلف چگونه از طریق ارتباط عالمان، مهاجرتهای علمی و تبادل روشهای آموزشی با یکدیگر در ارتباط بودهاند.