آیا کمبود دارو در راه است؟

به گزارش خبرنگار سلامت ایونا، بر اساس اظهارات سخنگوی انجمن داروسازان ایران حدود ۲۵ واحد دارویی به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم آسیب دیده‌اند. همچنین «توفیق دارو» به‌عنوان تولیدکننده مواد اولیه داروهای بیمارستانی به‌طور کامل تخریب شده و «انستیتو پاستور» نیز با آسیب به ۱۳ آزمایشگاه مرجع مواجه شده است.

اما با این حال این آسیب‌ها گسترده نیستند، اما به نقاط حساس زنجیره تولید وارد شده‌اند. به بیان دیگر، مسئله نه «فروپاشی صنعت»، بلکه «اصابت به گلوگاه‌های حساس تولید» است.

یکی از مهم‌ترین نکات این گزارش، تأکید بر تاب‌آوری نسبی صنعت دارو در ایران است: وجود حدود ۲۴۰ کارخانه فعال دارویی، پراکندگی تولید مواد اولیه در بیش از ۸۰ واحد، تجربه طولانی فعالیت در شرایط تحریم و بحران که این ساختار باعث شده حتی در شرایط جنگی تولید دارو متوقف نشود، زنجیره تأمین دچار فروپاشی کامل نشود. 

در واقع، صنعت دارو در ایران به‌صورت ناخواسته یک «مدل بقا در بحران مزمن» را تجربه کرده است.

تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد که چالش اصلی، صرفاً آسیب فیزیکی نیست.

سه عامل فشار اصلی:

• عدم پرداخت به‌موقع مطالبات داروخانه‌ها و مراکز درمانی
• وابستگی حدود ۷۰٪ تولید دارو به ارز آزاد
• افزایش قیمت ۳۰ تا ۳۰۰ درصدی داروها در برخی اقلام

این موارد نشان می‌دهد که بخش مهمی از بحران دارویی، ریشه در ساختار مالی و سیاست‌گذاری داخلی دارد، نه صرفاً بحران خارجی.

یکی از نکات مهم مطرح‌شده در اظهارات سخنگوی انجمن داروسازان ایران شرکت‌ها دارو دارند اما داروخانه‌ها نقدینگی ندارند. این وضعیت منجر به شکل‌گیری چیزی شده که کارشناسان آن را «کمبود کاذب» می‌نامند؛ یعنی: وجود فیزیکی دارو در سیستم، اما عدم دسترسی در سطح مصرف‌کننده. این پدیده معمولاً خطرناک‌تر از کمبود واقعی است، چون اعتماد عمومی به سیستم درمان را کاهش می‌دهد.

همچنین در کنار مسائل داخلی، عوامل خارجی نیز نقش دارند: بخشی از داروهای وارداتی در بنادر خارجی متوقف شده‌اند، محدودیت‌های حمل‌ونقل و فشارهای سیاسی، جریان ورود دارو را کند کرده است و ورود داروهای استراتژیک از کشورهایی مانند روسیه و تاجیکستان به‌عنوان راه‌حل جایگزین مطرح شده است.

برخلاف نگرانی‌های اولیه، شواهد نشان می‌دهد که صنعت دارو در ایران دچار «بحران فروپاشی» نشده، اما درگیر یک وضعیت پیچیده از: فشار اقتصادی، اختلال در نقدینگی و آسیب‌های نقطه‌ای زیرساختی است؛ وضعیتی که اگر مدیریت نشود، می‌تواند در بلندمدت به کمبودهای واقعی و نه کاذب منجر شود.

هادی احمدی، سخنگوی انجمن داروسازان ایران در بخش دیگری از مصاحبه خود که با فرارو داشته است می گوید: «برای بیش از ۵۰۰۰ قلم دارو تغییر قیمت اعمال شده است؛ تغییراتی که مربوط به پیش از جنگ بود، در دوره جنگ متوقف شد و اکنون پس از پایان آن، دوباره در حال اجراست. با این حال، یکی از چالش‌های جدی، ناهماهنگی سازمان‌های بیمه‌گر است که باعث می‌شود قیمت‌های جدید به‌موقع در سیستم‌ها ثبت نشود.» 

در این میان، احمدی اشاره می‌کند: «قیمت داروها در این بازه زمانی بین ۳۰ تا ۳۰۰ درصد افزایش داشته که بسته به نوع محصول متفاوت بوده است. یکی از دلایل اصلی این افزایش، وابستگی حدود ۷۰ درصدی فرآیند تولید دارو به ارز آزاد است؛ به‌طوری‌که با تغییر نرخ ارز، هزینه‌های تولید نیز به‌طور مستقیم افزایش می‌یابد و صنعت ناچار است برای ادامه فعالیت، مواد اولیه و ملزومات را با قیمت‌های بالاتر تأمین کند؛ آنچه رخ داده اصلاح قیمت است، نه صرفا افزایش قیمت.» 

او با اشاره به تاثیر جنگ بر داروهای خاص می‌گوید: «ذخایر استراتژیک ما عمدتا در حوزه داروهای خاص متمرکز است. از آنجا که پیش از جنگ تدابیر لازم اتخاذ شده بود، وضعیت ذخایر نسبت به دوره‌های قبل بهبود داشته است. با این حال، جنگ همچنان بر تامین برخی داروهای خاص اثرگذار بوده است.» 

عضو هیات مدیره انجمن داروسازان ایران می‌گوید: «بر اساس گزارش‌ها، بخشی از داروها در بنادر یکی از کشورهای عربی باقی مانده و امکان ورود آن‌ها فراهم نشده است؛ موضوعی که با اصول و کنوانسیون‌های بین‌المللی در تعارض است و آثار خود را بر روند تامین دارو برجای گذاشته است. با وجود این چالش‌ها، هرچند کمبودهایی وجود دارد، اما کادر درمان در عمل با انسداد جدی در ارائه خدمات مواجه نشده و روند درمانی کشور همچنان ادامه دارد.»

خبرنگار : عاروان