ال‌نینو به کمک خوزستان می‌آید؟

به گزارش خبرنگار محیط زیست ایونا به نقل از ایسنا، مهدی قمشی، با اشاره به وضعیت منابع آبی و سدهای استان خوزستان، اظهار کرد: سد کرخه و سلسله سدهای کارون تا انتهای فصل بدون بارش نباید مشکلی داشته باشند. به جز سد مارون که یک مقدار حالت ویژه دارد و باید حساب‌شده آب را رد کند، بقیه سدها هیچ مشکلی ندارند.

وی در خصوص پدیده ال‌نینو بیان کرد: ال‌نینو در حقیقت سبب ناپایداری شدید یا ناهنجاری جوی می‌شود. معمولاً این ناهنجاری‌ها در مقیاس بزرگ می‌توانند پیش‌بینی و رصد شوند، اما اینکه بگوییم در هر منطقه خاصی چه اتفاقی می‌افتد، دشوار است. ما باید روی ۷۰ تا ۷۵ درصد که حداکثر احتمال وقوع پیش‌بینی‌های فعلی برای مهر و آبان ‌هستند، حساب کنیم.

عضو هیات علمی دانشکده مهندسی آب و محیط زیست دانشگاه شهید چمران اهواز  ادامه داد: بنابراین از نظر مدیریتی باید روی این احتمال بالا حساب و خودمان را برای این شرایط تنظیم کنیم. این ناهنجاری‌ها حتماً اتفاق می‌افتد، اما وقتی که به وقایع نزدیک نشویم نمی‌توان روی پیش‌بینی‌ها حساب کرد. امیدوارم برای منطقه ما سبب بارش‌های بیشتر شود، ولی در هر صورت از نظر آمادگی، برای نیمه غربی کشور تا استان‌های فارس و بوشهر و کردستان و ایلام باید احتمال دهیم که این پدیده سبب بارش‌های خوبی شود.

قمشی با اشاره به سناریوهای مدیریتی، گفت: اگر به فصل بارندگی نزدیک شدیم و پیش‌بینی‌ها برای اواخر مهر تا آبان دقیق‌تر شد و احتمال وقوع بالا رفت، باید سیاستمان بر این باشد که سدها را بیشتر خالی کنیم و آب را به پایین‌دست بر اساس کشش رودخانه رها کنیم، بدون اینکه صدمه‌ای به مجاور رودخانه بزند. باید آب‌رسانی را شروع و مخازن را برای پذیرش سیلاب‌ها آماده کنیم. فعلاً باید دست به عصا برویم و مسئولین همین کار را می‌کنند. با توجه به اینکه در انتهای فصل آبی هستیم، مخازن به‌طور طبیعی خالی می‌شوند، ولی معمولاً مقداری نگه می‌دارند تا اگر فصل بارندگی با تاخیر مواجه شد، مشکلی در مصرف آب ایجاد نشود.

وی افزود: برای مهرماه، پیش‌بینی‌ها دقیق‌تر می‌شود و بر این اساس، بارش‌های اواخر مهرماه مشکلی برای استان خوزستان پیش نمی‌آورد زیرا مخازن به اندازه کافی ظرفیت دارند، اما برای آبان و آذر که شدت اصلی ال‌نینو است، باید مکث کنیم تا پیش‌بینی‌ها دقیق‌تر شود و آن‌وقت سیاست رهاسازی آب از سدها را تنظیم کنیم یا برای ذخیره‌سازی و مدیریت منابع آبی ناشی از بارش‌های سیل‌آسا تصمیم بگیریم.

تاکید بر آماده‌سازی کانال‌های سیلاب‌بر

این استاد دانشگاه با تاکید بر آماده‌سازی زیرساخت‌ها، بیان کرد: باید از همین الان کانال‌های سیلاب‌بر در مسیر کرخه، کارون و مارون آماده شوند تا سیلاب به محل‌های مطمئن هدایت شود. مثلاً در کرخه در سال ۹۸ این بحث مطرح بود که ساماندهی و سازه‌ای برای کانال سیلاب‌بر خسرج تعبیه شود تا سیلاب بدون اینکه به حمیدیه، بستان، سوسنگرد و روستاهای اطراف صدمه جدی وارد کند، در بالادست حمیدیه و پایین‌دست سد کرخه به هورالعظیم هدایت شود. در کارون نیز کانال بحره را داریم که متاسفانه بعد از سال ۹۸ دخل و تصرف‌هایی در آن شده و مسئولین باید فعالیت‌هایی که مانع عبور آب می‌شود را ساماندهی کنند تا آماده پذیرش سیلاب باشیم.

عضو هیات علمی دانشکده مهندسی آب و محیط زیست دانشگاه شهید چمران اهواز افزود: همچنین پخش سیل در کوهپایه‌ها و بالادست سدها می‌تواند بسیار موثر باشد، آب‌های زیرزمینی را تزریق کند، مراتع را افزایش دهد، عرصه‌های جنگلی را زنده کند و کانون‌های ریزگرد را کاهش بدهد. این کارها باید از الان شروع شود زیرا زمان‌بر، هزینه‌بر و نیازمند برنامه‌ریزی است.

ال‌نینو؛ فرصت یا تهدید؟

قمشی با تاکید بر لزوم استقبال از پدیده ال‌نینو، اظهار کرد: ال‌نینو نباید به‌عنوان یک پدیده وحشتناک تلقی شود. اگر آمادگی داشته باشیم، قطعاً از نظر آبی، زیست‌محیطی، مراتع و کشت دیم می‌تواند بسیار مفید باشد. توصیه من این است که از ال‌نینو به‌عنوان یک پدیده ترسناک یاد نکنیم و خودمان را برای ناهنجاری‌های آن آماده کنیم. اگر آب زیادی داشته باشد، به نفع ماست. می‌توانیم هورالعظیم را زنده کنیم، به تالاب شادگان آب‌شیرین برسانیم، کانون‌های ریزگرد را زنده و آب آن‌ها را تامین کنیم. پخش سیل را در بالادست انجام دهیم و آب‌های زیرزمینی را تقویت کنیم. 

وی با اشاره به ظرفیت مخازن سدها، گفت: از نظر ظرفیت نگه‌داری آب در سدهای کرخه و کارون، وضعیت خوبی داریم. در کرخه همیشه سد تقریباً خالی است و الان حدود ٢ میلیارد مترمکعب آب دارد، اما تا ۶ میلیارد مترمکعب جا دارد. سد سیمره نیز به جهت تولید برق، مقدار زیادی از ظرفیت مخزنش آزاد شده است. در حوضه کرخه می‌توان تا حدود ٨ میلیارد مترمکعب، بر حجم کلی مخازن حساب کرد. در حوضه کارون نیز اگر برنامه‌ریزی کنیم، حدود ١۰ میلیارد مترمکعب می‌توانیم آب در سیستم رودخانه کارون نگه داریم بدون اینکه مشکلی ایجاد شود.

قمشی در خصوص تاثیر بارش‌ها بر تولید برق، اظهار کرد: هرچه مخازن پرتر باشند، برای تابستان آینده ظرفیت تولید برق از اطمینان بیشتری برخوردار خواهد بود. معمولاً سیاست آبی سدها بر اساس تولید انرژی برق‌آبی تنظیم نمی‌شود، بلکه بر اساس مصرف کشاورزی و سایر مصارف پایین‌دست تنظیم می‌شود، اما اگر سدها پر باشند، می‌توان به نفع انرژی برق آبی رهاسازی مازاد داشت و کشور از تولید برق بهره ببرد. با توجه به مشکلات ایجاد شده به واسطه جنگ، کشور مجبور است بر ظرفیت برق‌آبی حساب باز کند و تولید برنامه‌ریزی‌نشده را از طریق سدها انجام بدهد تا مشکل برق در پیک مصرف تابستان کاهش پیدا کند.

عضو هیات علمی دانشکده مهندسی آب و محیط زیست دانشگاه شهید چمران اهواز با تاکید بر لزوم آمادگی، گفت: نکته اصلی این است که ال‌نینو یک ناهنجاری است که می‌تواند ترسناک یا خوشایند باشد. نظر من این است که باید از این پدیده استقبال کنیم و آن را به‌عنوان یک مشکل در راه اداره کشور قلمداد نکنیم. اگر با این دید برویم، همه سازه‌ها و سیستم رودخانه را به‌گونه‌ای آماده می‌کنیم که نهایت استفاده را از بارش‌های مازاد ببریم. آب حاصل از این پدیده را می‌توان به تالاب شادگان و آب‌های زیرزمینی هدایت کنیم و مازاد آن را با آماده‌سازی سیلاب‌برها مدیریت کنیم تا هیچ مشکلی برای زندگی عادی مردم پیش نیاید. متاسفانه اگر آماده نباشیم، این مازاد از دست می‌رود. مسئولین استان باید از همین الان به فکر باشند و از این پدیده به نفع مشکلات استان استفاده کنند.

خبرنگار : شاکر