ایران در هندسه اصفهان

1405-08-25 11:28:41
بازدید: 101
کد خبر: 000560428
0 زمان مطالعه: 1 دقیقه
ایران در هندسه اصفهان

دکتر مهدی کریمی تفرشی، صاحب امتیاز و مدیر مسئول پایگاه خبری نگاه ایرانیان نیوز (ایونا) نوشت: از تناسب گنبدها و امتداد بازارها تا گردش آب و سازمان میدان‌ها، اصفهان روایتگر شیوه‌ای از اندیشیدن ایرانی است که زیبایی، معیشت، معنویت و زندگی جمعی را در کنار یکدیگر نشانده است.

معمار مسجد امام اصفهان با مسئله‌ای روبه‌رو بود که حل آن به چیزی فراتر از مهارت در ساخت‌وساز نیاز داشت. امتداد میدان نقش جهان با جهت قبله یکسان نبود و مسجد باید ضمن حفظ تناسب میدان، به سوی مکه امتداد می‌یافت. گردش هوشمندانه مسیر ورودی، این اختلاف زاویه را چنان در ساختار بنا حل کرد که چشم بیننده از هماهنگی مجموعه لذت می‌برد. در همین تدبیر معمارانه، می‌توان بخشی از نبوغ ایرانی را شناخت. توانایی آشتی دادن ضرورت‌های متفاوت، بدون قربانی‌کردن زیبایی یا کارکرد، خصوصیتی است که در بسیاری از جلوه‌های تمدن ایران حضور دارد. اصفهان از این منظر، کتابی درباره شیوه اندیشیدن ایرانیان است که صفحات آن را با آجر، کاشی، سنگ و آب نوشته‌اند.

بیست‌وپنجم آبان، وجه دیگری از شخصیت این شهر را آشکار می‌کند. در چنین روزی از سال ۱۳۶۱، مردم اصفهان پیکر ۳۷۰ شهید عملیات محرم را تشییع کردند. تصور شهری که در یک روز با فقدان این شمار از فرزندان خود روبه‌رو شده باشد، دشوار است. خانواده‌هایی که هر یک داستانی از انتظار و دلتنگی داشتند، در اندوهی مشترک کنار یکدیگر قرار گرفتند. اصفهان آن روز، شکوه خود را از گنبدهای فیروزه‌ای و کاخ‌های چندصدساله نمی‌گرفت. عظمتش در رفتار مردمی نمایان بود که میان سوگ عزیزان و مسئولیت دفاع از سرزمین خویش پیوند برقرار کردند. شناخت این شهر، بدون توجه به سهم مردم آن در دفاع از ایران، تصویری ناقص از هویت اصفهان به دست می‌دهد.

انتخاب اصفهان تحت عنوان پایتخت صفویان در دوران شاه‌عباس اول، زمینه پیدایش یکی از قابل‌تأمل‌ترین تجربه‌های شهرسازی در تاریخ ایران را فراهم آورد. در میدان نقش جهان، عمارت عالی‌قاپو، مسجد شیخ لطف‌الله، مسجد امام و سردر قیصریه، چهار ضلع از مجموعه‌ای را تشکیل می‌دهند که مناسبات حکومت، مذهب، تجارت و زندگی عمومی در آن قابل مشاهده است. بازرگان، صنعتگر، عالم دینی و صاحب‌منصب حکومتی، هر یک در سازمان فضایی شهر جایگاهی داشتند. اهمیت این طراحی در فهم ارتباط میان اجزای زندگی شهری بود. معمار آن روزگار به ساخت بنایی باشکوه در زمینی خالی بسنده نمی‌کرد. او باید نسبت ساختمان با میدان، حرکت مردم، فعالیت اقتصادی و سیمای کلی شهر را نیز در نظر می‌گرفت.

هم‌زمان با آفرینش این آثار معماری، اصفهان شاهد بالندگی یکی از جریان‌های مهم تاریخ فلسفه اسلامی بود. میرداماد، میرفندرسکی، شیخ بهایی و ملاصدرا، هر یک سهمی در حیات فکری روزگاری داشتند که نسبت میان عقل، وحی و شهود موضوع بحث و تأمل بود. در مکتب فلسفی اصفهان، پرسش از حقیقت هستی با کوشش برای نزدیک کردن سنت‌های گوناگون معرفتی همراه شد. تقارن تاریخی این جریان فکری با شکوفایی معماری صفوی، تأمل‌برانگیز است. در همان شهری که فیلسوف از نسبت میان وحدت و کثرت سخن می‌گفت، هنرمند با تکرار و ترکیب نقش‌های هندسی، صورتی محسوس از هماهنگی میان اجزای متفاوت پدید می‌آورد. این هم‌زمانی را می‌توان نشانه غنای فرهنگی عصری دانست که اندیشه و آفرینش هنری در آن مجال بالندگی یافته بودند.

اقتصاد اصفهان نیز از چنین ظرفیت فرهنگی برخوردار بود. در کارگاه‌های قلم‌زنی، میناکاری، و خاتم‌کاری، ماده خام به اثری تبدیل می‌شد که ارزش آن از بهای اولیه مواد به‌کاررفته در ساختش فراتر می‌رفت. از منظر اقتصادی، این فرایند نمونه‌ای روشن از خلق ارزش افزوده بر پایه دانش و مهارت است. میراث صنعتگران اصفهانی برای مدیران صنعتی امروز درس مهمی دارد. اعتبار یک محصول حاصل شناخت ماده، تسلط بر فن، دقت در اجرا و احترام به ذائقه مصرف‌کننده است. استادکاری که حاصل ساعت‌ها تلاش خود را با مشاهده نقصی کوچک دوباره اصلاح می‌کند، درکی از کیفیت دارد که می‌توان آن را پیشینه فرهنگی مدیریت کیفیت در ایران دانست.

در سوی دیگر زاینده‌رود، محله جلفا بخشی از تاریخ ارتباط اقتصادی و فرهنگی ایران با جهان را در خود جای داده است. بازرگانان ارمنی این محله در روزگار صفوی شبکه‌های تجاری گسترده‌ای ایجاد کردند که بازارهای ایران را به بخش‌هایی از آسیا و اروپا پیوند می‌داد. معماری کلیساهای جلفا نیز نمونه‌ای از تأثیر متقابل سنت‌های هنری ایرانی و ارمنی است. تاریخ این محله، با تمام پیچیدگی‌هایش، امکان شناخت ظرفیت جامعه ایران در مواجهه با فرهنگ‌های گوناگون را فراهم می‌آورد. هویت ایرانی طی قرن‌ها از رهگذر برخورد با تجربه‌های متفاوت، دادوستد فرهنگی و جذب عناصر تازه، غنی‌تر شده است.

با وجود این پیشینه، سرنوشت زاینده‌رود اکنون یکی از جدی‌ترین پرسش‌های پیش روی اصفهان است. ساختار تاریخی شهر با حضور آب شکل گرفته و پل‌ها، باغ‌ها و زمین‌های کشاورزی، اجزای نظامی به‌هم‌پیوسته بوده‌اند. کاهش جریان رودخانه و افت سطح آب‌های زیرزمینی، افزون بر دشواری‌های معیشتی و زیست‌محیطی، خطر فرونشست زمین را نیز افزایش داده است. توسعه صنعتی اصفهان را باید در کنار ظرفیت منابع طبیعی آن ارزیابی کرد. ارزش اقتصادی یک فعالیت تولیدی هنگامی به‌درستی محاسبه می‌شود که هزینه مصرف آب، آسیب‌های زیست‌محیطی و آثار بلندمدت آن بر زندگی مردم نیز در محاسبات جای داشته باشد. حفاظت از اصفهان به بازنگری در همین نسبت میان اقتصاد و محیط زیست نیاز دارد.

اندیشیدن به اصفهان، برای من با پرسشی درباره کیفیت توسعه در ایران همراه است. چگونه مردمانی که چند قرن پیش با امکانات محدود زمان خود چنین مجموعه‌های باشکوه و ماندگاری آفریدند، توانستند نیازهای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی را در طراحی یک شهر به یکدیگر پیوند دهند؟ بخشی از پاسخ را باید در افق دید آنان جست‌وجو کرد. تصمیم‌های معماران و صنعتگران گذشته، با وجود همه محدودیت‌های روزگارشان، آثاری پدید آورد که نسل‌های بعد نیز از آن بهره‌مند شدند. مدیریت امروز ایران به همین نگاه بلندمدت نیاز دارد. ارزش تصمیم‌های ما را آیندگانی نیز خواهند سنجید که پیامدهای آن‌ها را به ارث می‌برند.

اصفهان را باید با نام صنعتگران گمنام، حکیمان بزرگ، کشاورزان زاینده‌رود و مردمی به یاد آورد که در بیست‌وپنجم آبان ۱۳۶۱، فرزندان خود را به خاک وطن سپردند. هر یک از آنان سهمی در ساختن هویت این شهر داشته‌اند. پاسداری از چنین میراثی مستلزم آن است که توان آفرینندگی مردم، منزلت هنر، پویایی اقتصاد و حیات طبیعی اصفهان را عزیز بداریم. نسل‌های پیشین، ایران را در هندسه این شهر به یادگار گذاشته‌اند. اکنون نوبت ماست که شایستگی خویش را برای افزودن فصلی تازه به تاریخ آن نشان دهیم.

نظر شما
    هیچ دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است!
تصاویر
صنایع غذایی گلها ایونا تی‌وی
محصولات غذایی هوفر
ستاره غرب آسیا
مرکز فرهنگی منتظر المهدی
بانک ملی
بازگشت به بالا
© کلیه حقوق این وب سایت برای پایگاه خبری نگاه ایرانیان نیوز محفوظ است.
website designed by InTen DigitalMarketing Agency , developed by InTen