بحران بقا و حوادث امنیتی دههٔ شصت
واقعه خونین هشتم شهریور را باید نقطه عطفی در تقابل تاریخی ارادهها دانست. ماشین ترور غرب و دشمنان انقلاب، در آن مقطع گمان میکردند با حذف فیزیکی عالیترین مقامات اجرایی و نخبگان سیاسی، ماهیت و بدنۀ نظام نوپای سیاسی ایران از ذچار فروپاشی خواهد شد. طراحان این بحران در محاسبات راهبردی خود، قدرت شگرف ایدئولوژی و فرهنگ مقاومت ملت ایران را نادیده گرفته بودند.
در کالبدشکافی بحرانهای امنیتی و واکاوی ریشههای بنیادین تقابل و عناد نظام سلطه با جمهوری اسلامی، همزمان با فرا رسیدن سالگرد فاجعه تروریستی هشتم شهریور، ضرورت دارد مختصات تصادم را در هندسه روابط بینالملل به دقت مرور کنیم. بر اساس مبانی نظری و پارادایمهای مطروحه در کتاب «مدیریت بحرانهای بینالمللی»، نوشتۀ علی آدمی و الهام کشاورز مقدم؛ بحران وضعیتی است که در آن ارزشهای حیاتی و بنیادین یک واحد سیاسی در معرض تهدید فوری و همهجانبه قرار گرفته، زمان برای اتخاذ تصمیمات استراتژیک به شدت محدود است و عنصر غافلگیری، دستگاه محاسباتی نخبگان حاکم را هدف قرار میدهد.
در این چارچوب مفهومی، بروز بحران صرفاً یک اختلال مقطعی در روند امور اجرایی نیست؛ یک تکانه ساختاری است که بقای ارگانیک و امنیت هستیشناختی سیستم را در نقطه تقاطع آنتروپی و فروپاشی مورد آزمون قرار میدهد. در سالهای آغازین تکوین نظام جمهوری اسلامی، محیط امنیتی ایران دقیقاً در چنین مختصات پرالتهابی تعریف میشد؛ عرصهای که تقاطع بحرانهای متقارن و نامتقارن، معمای امنیت را برای دیوانسالاریِ نوبنیاد به پیچیدهترین سطح خود ارتقا داده بود. در این بستر ملتهب، ماشین تروریسم وابسته به استکبار جهانی به عنوان ابزار نیابتی نظام سلطه، استراتژی «تولید بحرانهای متوالی» را با هدف فلجسازی سیستمهای امنیتی و نظارتی حاکمیت در دستور کار قرار دادند. هدف غایی در این معماری بحران، صرف انهدام فیزیکی کارگزاران انقلاب نبود؛ مقصود اصلی، تولید یک شوک شناختی و ساختاری بود تا فرآیند تصمیمسازی در سطوح عالی نظام دچار اختلال هویتی و عملکردی شود. با ارجاع به ادبیات مدیریت بحران، ترور نخبگان اجرایی و ایدئولوژیک، به مثابه کاتالیزوری عمل میکرد که قصد داشت با مسدودسازی مجاری تنفسی حاکمیت، زمان طلایی مهار بحران را از رهبران سلب نموده و کشور را به سمت یک آنارشی غیرقابل بازگشت سوق دهد. شبکههای نفوذ و ترور محاسبه کرده بودند که تزریق پیوسته ناامنی، ارعاب و ترس ظرفیتهای ادراک محیطی نظام را نابود کرده و ساختار سیاسی را پیش از رسیدن به مرحله نهادینگی، از درون متلاشی خواهد ساخت.
درک عمیقتر و فلسفیتر از این آنارشی طراحیشده، مستلزم عبور از لایههای ظاهری مدیریت بحران و ورود به ساحت اندیشه سیاسی و نظریه «وضعیت استثنایی» کارل اشمیت است. اشمیت در صورتبندی مفهوم حاکمیت، حاکم را کسی میداند که بر وضعیت استثنایی تصمیم میگیرد و ظرفیت تعلیق قانون برای حفظ بقای دولت را داراست. در خوانش پدیدارشناسانه وقایع تروریستی دهۀ شصت، شبکههای ترور و حامیان بینالمللی آنها در تلاش بودند تا با تولید حداکثری خشونت، جمهوری اسلامی را به صورت جبری در یک وضعیت استثنایی دائمی و بیقاعده محبوس نمایند. در این وضعیت تعلیق مستمر، قانون از کار میافتد و نظم حقوقی و عقلانیت سیاسی مستقر جای خود را به واکنشهای هیجانی و نظامی میدهد تا از این رهگذر، مشروعیت دموکراتیک و کارآمدی ساختار در نگاه افکار عمومی دچار استحاله و فروپاشی میشود.
انفجار در دفتر نخستوزیری در هشتم شهریورماه و شهادت نخبگانی سیاسیای چون رجایی و باهنر، نقطه اوج این پروژه برای انهدام «عقلانیت در حال نهادینهشدن» بود. این دو شهید بزرگوار، صرفاً کارگزارانی دیوانسالار نبودند؛ نمایندگان یک دولت ارگانیک و برآمده از متن ارادۀ ملی محسوب میشدند و تمامی ترورها گواه بر این موضع است که آمریکاییها نه با اشخاص بلکه ارادۀ ملی و مردمی ایرانیان خصومت دارند. حذف خشونتآمیز این دو مقام عالیرتبه و دیگر نخبگان دانشگاهی، نظامی و سیاسی همگی، تلاشی است تا با ایجاد خلأ در رأس هرم اجرایی، شیرازه نظام گسیخته شود و حاکمیت در واکنش به این وحشت ساختاری، به ورطه اقتدارگرایی بیقانون یا همان وضعیت استثنایی مدنظر اشمیت سقوط کند و زمینهساز اقدامات دیگرشان شود. دشمن در اتاقهای فکر خود برآورد کرده بود که در این خلأ تئوریک و اجرایی، جمهوری اسلامی توان بازتولید نظم حقوقی خود را از دست خواهد داد و به یک دولت ورشکسته تنزل مییابد.
در همین نقطه است که دیالکتیک حکمرانی در جمهوری اسلامی مسیر متفاوتی را پیمود و پرده از یک خطای استراتژیک در اتاقهای فکر نظام سلطه برداشت. غرب و دستگاه محاسباتی دشمنان انقلاب اسلامی از همان روزهای نخستینِ استقرار نظام، دچار یک تقلیلگرایی معرفتشناختی عمیق بودند؛ آنان مؤلفه زایندۀ «ایدئولوژی» و عمق نفوذ «فرهنگ مبارزه و مقاومت» را در هندسه تحولات جامعه ایرانی که بعد از مشروطیت و قبل از آن به سبب شکستهای پیدرپی خود به قسمتشان شده بود و آن زخمهای تاریخی که بعد از انقلاب شد نقاط قوت مردم ایران را به شدت دستکم گرفتند. تئوریسینهای غربی با عینک پوزیتیویستی خود، صرفاً ابعاد مادی قدرت و ساختارهای رسمی را رصد میکردند و از درک ظرفیتهای درونی اندیشه سیاسی اسلامی و پیوند عمیق و هستیشناسی میان امت و امامت عاجز هستند. همین فرهنگ مستحکم مقاومت و ایدئولوژی مبتنی بر فرهنگ شهادتطلبی بود که مانع از آن شد تا ماشین ترور بتواند نظم حقوقی کشور را به حالت تعلیق دائم درآورد. نظام با اتکا به ظرفیتهای متراکم مردمی، بحران را به موتور محرکه تثبیت حاکمیت قانون بدل کرد. این پایداری نشان داد که استخوانبندی این حاکمیت، دارای یک سیستم ایمنیِ ایدئولوژیک است که در برابر سهمگینترین شوکهای تروریستی و امنیتی، قدرت بازتولید نظم را دارد.
فرارسیدن سالگرد هشتم شهریور و بزرگداشت روز ملی مبارزه با تروریسم، فرصتی مغتنم برای بازخوانی همین پیروزی استراتژیک بر معماری بحران نظام سلطه است. این روز تاریخی به روشنی گواهی میدهد که امنیت ملی جمهوری اسلامی، یک کالای وارداتی در نظم وستفالیایی نیست؛ محصول خونهای پاکی است که در مسیر نهادینهسازی عقلانیت، استقلال و قانون فدا شدند. امروز نیز که جبهه تقابل از تروریسم سخت فیزیکی به ساحت جنگهای شناختی و دستکاری ادراکات در چارچوب اقتصاد تغییر شکل داده است، توجه به آن مقاومت تئوریک و عملی مبتنی بر فرهنگ مبارزه، حاکمیت امروز هم میتواند با تکیه بر همان میراث ارزشمند ایدئولوژیک، از سد وضعیتهای بحرانی و استثنایی عبور کند.
نویسنده: فراهانی
-
پایان خریدهای مشکوک نان؛ ماجرای کدهای ملی با مصرف ۱۲ تن آرد
-
رهگیری جنگنده F-16 در آسمان قشم؛ پدافند ایران چگونه شکار کرد؟
-
آیا سهمیهبندی نان واقعیت دارد؟ جزئیات جدید از وضعیت نان خانوار
-
انفجار مهیب در نیروگاه برق بصره؛ آتشسوزی گسترده در الهارثه + ویدیو
-
ماموریت ویژه مهدی تاج برای تدارک دو بازی بزرگ تیم ملی
-
مرزهای اخلاقی شوخی با اقوام؛ چرا جوکهای قومیتی وحدتشکن است؟
-
پایان خریدهای غیرعادی نان؛ شناسایی کدملیهای متخلف در ۷ استان کشور
-
واریز یارانه آبانماه؛ جزئیات کسر ۱۰۰ هزار تومانی از دهکهای هشتم و نهم
-
29 آبان 1405خبر فوری تعطیلی خراسان رضوی شنبه ۳۰ آبان؛ مدارس مشهد تعطیل میشوند؟ ادارات و بانکها چه وضعی دارند؟ -
25 آبان 1405لیست خروج استقلال تهران در نیمفصل؛ سهراب بختیاریزاده همه را سورپرایز کرد؟ -
27 آبان 1405تصویر مدیر مدرسه «سوگند صیادی» در فضای مجازی منتشر شد -
25 آبان 1405خبر فوری تعطیلی مدارس تهران فردا سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵؛ مدارس و ادارات تهران تعطیل شدند؟ -
25 آبان 1405ماجرای قتل سوگند صیادی دختر نوجوان در کرمانشاه چه بود؟ -
29 آبان 1405شنبه ۳۰ آبان خوزستان تعطیل میشود؟ آخرین وضعیت مدارس، ادارات و بانکها را بخوانید -
25 آبان 1405پیشنهاد شباب الاهلی برای جذب پدیده پرسپولیس -
29 آبان 1405خبر بد برای استقلالیها؛ انتقال جنجالی به السد -
24 آبان 1405فردا مازندران تعطیل میشود؟ آخرین وضعیت تعطیلی مدارس، ادارات و بانکها یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵ -
30 آبان 1405جدول قطعی برق تهران امروز شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵ + نقشه و برنامه خاموشی برق من