تجربه‌ای از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲

خوانش دقیق تاریخ تحولات سیاسی معاصر نشان می‌دهد تقابل ایران و نظام سلطه، صرفاً یک نزاع مقطعی بر سر منافع زودگذر نیست؛ این تقابل، تصادمی بنیادین و تاریخی میان اراده استقلال‌طلبانه یک ملت کهن و نظم سلطه‌جوی جهانی است. کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ نمونه عریان مداخله‌جویی بر مبنای واقع‌گرایی تهاجمی از سوی قدرت‌های غربی برای حفظ انحصار ژئوپلیتیک و کنترل منابع انرژی خاورمیانه ارزیابی می‌شود. در این روز سیاه، استعمار نو با اجرای عملیات موسوم به آژاکس و درهم‌شکستن دولت قانونی برخاسته از نهضت ملی شدن نفت، نشان داد در قاموس امپریالیسم، حاکمیت ملی و دموکراسی تنها تا جایی تحمل می‌شود که چرخ‌دنده‌های ماشین سلطه آنان را مختل نکند. این رویکرد مداخله‌جویانه مختص ایران نبود. تطبیق تاریخی نشان می‌دهد ماشین براندازی واشنگتن، دو دهه بعد، عیناً همین سناریو را در آمریکای لاتین و کشور شیلی پیاده کرد. در بیستم شهریور ۱۳۵۲، سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا با طراحی عملیاتی مشابه، دولت قانونی سالوادور آلنده را که به دنبال استیفای حقوق ملت خود از طریق ملی کردن معادن مس بود، سرنگون ساخت و دیکتاتوری نظامی ژنرال پینوشه را بر اریکه قدرت نشاند. در هر دو رویداد، هدف غایی یکسان بود؛ سرکوب استقلال‌خواهی ملت‌ها و غارت منابع استراتژیک آن‌ها به نفع کارتل‌های اقتصادی غرب.

از آن بزنگاه تاریخی تا به امروز، تحلیل رفتار سیاست خارجی ایالات متحده در قبال ایران، حاکی از یک استراتژی مستمر، کینه‌توزانه و ساختاریافته برای مهار و فرسایش است. قدرت‌های بزرگ ظهور قدرت‌های منطقه‌ای مستقل را برنمی‌تابند. حمایت بی‌دریغ از استبداد پهلوی و تبدیل ایران به یک دولت پیرو، پشتیبانی تسلیحاتی و اطلاعاتی از ماشین جنگی صدام در نبرد هشت‌ساله، تسلیح گروه‌های تروریستی، اعمال رژیم‌های تحریمی بی‌سابقه در قالب دیپلماسی اجبارآمیز و نقض آشکار معاهدات بین‌المللی، همگی قطعات یک پازل راهبردی هستند. هدف غایی این رویکرد هفتاد و سه ساله، جلوگیری از استحکام ساخت درونی قدرت نظامی است که نظم تحمیلی غرب را در خاورمیانه به چالش کشیده است.

اکنون که در سی‌ام مرداد ۱۴۰۵ ایستاده‌ایم، مرور رخدادهای یک‌سال گذشته نشان می‌دهد کانون طراحی‌های نظام سلطه بر ایجاد شکاف در انسجام داخلی و فرسایش سرمایه اجتماعی ما متمرکز شده است. آنان با تشدید بی‌سابقه تحریم‌های اقتصادی و تعمیق فشارهای معیشتی، بستر مستعدی را برای اغتشاشات فراهم آوردند؛ پروژه‌ای که در آن، اتاق‌فکرهای غربی «شعبان بی‌مخ»هایشان را برای به آشوب کشاندن کشور آماده کرده بودند. حوادث تلخ ۱۸ و 19 دی‌ماه سال گذشته و اغتشاشاتی که رهبر شهید انقلاب به‌درستی آن را یک «کودتا» نامیدند، ذاتاً از جنس همان کودتای ۲۸ مرداد بود که با پادویی اوباش و شعبان بی‌مخ‌های اجاره‌ای، قصد فروپاشی انسجام ملی و فاصله انداختن میان بدنۀ نظام سیاسی و ملت و جامعه را داشت. از همین روی، لزوم حفظ تجمعات خیابانی وفاداران به آرمان‌های ملی و انقلاب در این ایام و ماه‌های آینده، یکی از اساسی‌ترین مسائلی است که باید با دقت به آن توجه داشت. واشنگتن امروز به‌خوبی دریافته است که کلید تضعیف ایران، نه در تقابل مستقیم نظامی، بلکه در برهم زدن توازن اقتصاد داخلی و سلب اعتماد عمومی نهفته است؛ ترفندی که تنها با حضور آگاهانه و سازمان‌یافته مردم در صحنه خنثی خواهد شد.

در ادبیات جدید امنیتی، این روند مصداق بارز جنگ شناختی و نبردهای ترکیبی است. دشمن با بهره‌گیری از امپراتوری رسانه‌ای خود، کوشید با دستکاری در ادراک عمومی، مهندسی افکار و سوار شدن بر بستر همین تنگناهای معیشتی، مطالبات را به‌شکلی رادیکال به خیابان‌ها بکشاند. این استراتژی، دقیقاً قلب سرمایه اجتماعی ما را نشانه گرفته است؛ یعنی تلاش برای فروپاشی از درون. در این عرصه، شایعه‌پراکنی، قطبی‌سازی کاذب، تهی‌سازی هویت ملی و پمپاژ یأس، کارآمدترین سلاح‌های براندازی محسوب می‌شوند. اکنون، برای مقابله با بازتولید توطئه‌های مشابه ۲۸ مرداد در عرصه داخلی، بیش از هر زمان دیگری نیازمند عقلانیت سیاسی هستیم. عبرت مشترک مرداد ۱۳۳۲ و مرداد ۱۴۰۵ این است که فقدان انسجام داخلی، خوش‌خیالی دیپلماتیک و دل سپردن به نظام بین‌الملل، آمریکایی‌ها و وعده‌های غرب و ازهم‌گسیختگی وفاق اجتماعی، بهترین بستر را برای نفوذ بیگانگان، غصب حاکمیت و منافع ملی کشور را فراهم می‌سازد. ما باید بپذیریم تندروی‌های نسنجیده و شعارزدگی در سیاست داخلی و خارجی، دقیقاً به همان اندازه مخرب است که وادادگی و اعتماد ساده‌لوحانه به قدرت‌های غربی خطرآفرین خواهد بود.

راهکار خروج از این چالش‌های چندوجهی، ترمیم سریع شکاف‌های اقتصادی، بازسازی ساختار حکمرانی بر مبنای کارآمدی نهادی، پرهیز از تصمیمات هیجانی و از همه مهم‌تر، احیای گفتمان همبستگی ملی است. در جهانی که قدرت‌های بزرگ در پی حذف یا انقیاد بازیگران مستقل هستند، یگانه پناهگاه ما ارتقای استحکام ساخت درونی قدرت است. ما رسالتی تاریخی بر دوش داریم؛ رسالتی برای صیانت از هویت، تمامیت ارضی و استقلال ایران عزیز. تنها با اتکا به درک عمیق از تحولات بین‌المللی، هوشیاری در برابر جنگ‌های رسانه‌ای و دست در دست یکدیگر نهادن است که می‌توانیم بر این امواج متلاطم فائق آییم و نقشه‌های شوم استکبار را نقش بر آب سازیم. همان‌گونه که همواره بر آن تأکید داشته‌ام، تنها با اتکا به درک عمیق از تحولات بین‌المللی، هوشیاری در برابر جنگ‌های رسانه‌ای، اتحاد و انسجام درونی است که می‌توانیم بر این امواج متلاطم فائق آییم و نقشه‌های شوم استکبار را نقش بر آب سازیم. همان‌گونه که در روزهای اول انقلاب که نظام جمهوری اسلامی نهالی نو پا بود اما با همت و ارادۀ مردم توانست وقایعی مانند؛ کودتای نوژه، حادثۀ طبس، منافقین، جنگ و خیانت را گذراند؛ امروز که دیگر آن نهال درخت تنومندی شده است اگر همچنان با انگیزه و شوق روزهای اول انقلاب مقاومت کنیم؛ بار دیگر نظام سلطه را شکست خواهیم داد.

نویسنده: فراهانی