ایونا گزارش می دهد؛

حذف سهمیه بنزین ۱۵۰۰ تومانی در سال ۱۴۰۵؟

1404-11-03 15:03:05

بازدید: 384

کد خبر: 000379845

0 زمان مطالعه: 1 دقیقه

حذف سهمیه بنزین ۱۵۰۰ تومانی در سال ۱۴۰۵؟

هنوز تب‌وتاب بنزین ۵ هزار تومانی فروکش نکرده که ایده‌ای تازه، دوباره بازار سوخت را ملتهب کرده است؛ واریز سهمیه بنزین به کارت بانکی افراد بر اساس کد ملی. طرحی که دولت می‌گوید «آزمایشی و محدود» است، اما تجربه سیاست‌گذاری در ایران نشان می‌دهد همین آزمایش‌ها اغلب دروازه تصمیم‌های بزرگ‌تر بوده‌اند.

به گزارش خبرنگار اقتصادی ایونا، در مدل فعلی، سهمیه بنزین به خودرو اختصاص دارد؛ هر خودرو سهمیه مشخصی با نرخ ۱۵۰۰ تومان دریافت می‌کند. طرح جدید می‌خواهد این قاعده را برهم بزند و معیار تخصیص یارانه را از «خودرو» به «فرد» تغییر دهد.
بر اساس سناریوی مطرح‌شده، معادل ریالی یا لیتری سهمیه بنزین به حساب بانکی متصل به کد ملی هر فرد واریز می‌شود؛ حتی کسانی که خودرو ندارند. افراد می‌توانند این اعتبار را در پمپ‌بنزین مصرف کنند یا در بازاری مشخص، آن را به دیگران بفروشند و پول نقد دریافت کنند. به بیان ساده، بنزین از کالای یارانه‌ای متصل به کارت سوخت، به یک اعتبار مالی قابل معامله تبدیل می‌شود.

مدافعان طرح از «عدالت» سخن می‌گویند. استدلال‌شان مشخص است: امروز خانوارهای فاقد خودرو عملا از یارانه بنزین بی‌بهره‌اند، در حالی که دارندگان چند خودرو سهم بیشتری از یارانه می‌برند. با نفرمحور شدن سهمیه، یارانه از طبقات مرفه به سمت دهک‌های پایین‌تر سوق پیدا می‌کند؛ دست‌کم در ظاهر از سوی دیگر، گفته می‌شود امکان فروش سهمیه، انگیزه صرفه‌جویی را بالا می‌برد و حتی می‌تواند مصرف را مدیریت کند. وقتی بنزین مصرف‌نشده به پول نقد تبدیل شود، شاید بخشی از جامعه به سمت حمل‌ونقل عمومی برود.

اما نیمه خالی لیوان، کم‌خطر نیست. هر تغییری در بنزین، حتی پیش از اجرا، اثر روانی خود را بر بازار می‌گذارد. تجربه نشان داده صحبت از اصلاح قیمت سوخت، بلافاصله به افزایش کرایه‌ها و موج تورمی منجر می‌شود؛ چه طرح اجرا شود چه نه.
چالش دیگر، زیرساخت فنی است. اتصال کارت‌های بانکی به نازل‌ها، ایجاد بازار خریدوفروش سهمیه و مدیریت میلیون‌ها تراکنش روزانه، نیازمند سامانه‌ای بی‌نقص است. کوچک‌ترین اختلال، می‌تواند صف‌های طولانی و نارضایتی گسترده ایجاد کند؛ کابوسی که جامعه هنوز خاطره‌اش را فراموش نکرده است.

رونمایی هم‌ زمان از بنزین ۵ هزار تومانی به‌عنوان نرخ سوم، به بدبینی‌ها دامن زده است. بسیاری می‌پرسند آیا واریز سهمیه به کارت بانکی، پله‌ای برای حذف کامل بنزین ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی نیست؟ در خوش‌بینانه‌ترین سناریو، دولت می‌تواند با راه‌اندازی بازار ثانویه، اجازه دهد قیمت آزاد به‌تدریج به تعادل برسد و هم‌زمان دهک‌های پایین از فروش سهمیه منتفع شوند. اما سناریوی بدبینانه می‌گوید این طرح صرفاً میان‌بری برای آزادسازی کامل قیمت است؛ مبلغی ثابت به حساب مردم واریز می‌شود، اما قیمت بنزین در پمپ‌بنزین‌ها با نرخ دلار بالا و پایین می‌رود.

Capture

واریز سهمیه به کارت بانکی، دست دولت را برای سیاست‌گذاری بازتر می‌کند. کاهش تدریجی سهمیه لیتری، تغییر قیمت بر اساس فصل‌های پرمصرف مثل تابستان و نوروز و حتی حذف کامل کارت سوخت، همگی روی میز قرار می‌گیرند. این همان «دیجیتالی‌کردن یارانه» است؛ ابزاری که امکان کم‌وزیاد کردن یارانه را بدون سر و صدای فیزیکی فراهم می‌کند.

۱۴۰۵؛ سال تصمیم‌های سخت

دولت می‌گوید در مرحله آزمون است و می‌خواهد نبض بازار را بسنجد. اما واقعیت این است که تنها نکته قطعی، پایان تدریجی عصر «بنزین ارزان برای همه» است. اگر این طرح با شفافیت، زیرساخت قوی و توجه به توان خرید مردم اجرا شود، می‌تواند به توزیع عادلانه‌تر یارانه کمک کند. اما اگر هدف اصلی، جبران کسری بودجه و نزدیک‌کردن قیمت‌ها به نرخ جهانی بدون سپر حمایتی باشد، شوک‌های تازه‌ای در راه است. بنزین به کد ملی برسد یا نه؟ ۱۴۰۵ سال تصمیم‌های سخت در سیاست انرژی خواهد بود؛ تصمیم‌هایی که مستقیم به معیشت مردم گره خورده و کوچک‌ترین خطا در آن، هزینه‌ای بزرگ برای اقتصاد و جامعه به‌دنبال دارد.

خبرنگار : عاروان

برچسب ها