روز جهانی ریشه‌کنی فقر

در تاریخ ۱۷ اکتبربرابر با ۲۵ مهر هر سال به مناسبت روز جهانی ریشه کنی فقر و با هدف جلب توجه جهانی به مساله فقر و تلاش برای کاهش آن مراسم و برنامه های متنوعی در گوشه و کنار دنیا برگزار می‌شود.

سابقه نام گذاری این روز به برگزاری اجتماع بیش از ۱۰۰ هزار نفر در میدان تروکادرو پاریس در یادبود  قربانیان فقر، خشونت و گرسنگی بر می گردد .

این روزاز سال ۱۹۹۲ توسط سازمان ملل متحد با هدف افزایش آگاهی عمومی و تشویق به اقداماتی برای کاهش فقر در سراسر جهان به رسمیت شناخته شد.

سازمان‌های بین‌المللی مانند سازمان ملل، بانک جهانی و سازمان‌های غیردولتی مختلف در تلاش هستند تا با اجرای برنامه‌های توسعه‌ای و ارائه کمک‌های مالی و فنی به کشورهای فقیر، در کاهش فقر کمک کنند.  بر این اساس یکی از اهداف توسعه پایدار سازمان ملل، کاهش فقر به میزان نصف تا سال ۲۰۳۰ تعریف شده است .

وضعیت فقر در جهان

در سال 2023، وضعیت کلی فقر در جهان همچنان چالش‌برانگیز باقی ماند. بر اساس گزارش‌های مختلف، حدود 1.1 میلیارد نفر در سراسر جهان دچار فقر چندبعدی هستند که شامل محرومیت‌های اقتصادی، اجتماعی و بهداشتی می‌شود.

بانک جهانی نیز هشدار داده است که هدف از بین بردن فقر تا سال 2030 به دلیل عواملی مانند جنگ در اوکراین، افزایش تورم و کند شدن رشد اقتصادی جهانی، دوراز دسترس به نظرمی‌رسد.

اتحادیه اروپا، تعداد افراد در خطر فقر و محرومیت اجتماعی به 94.6 میلیون نفر رسید که معادل 21.4 درصد جمعیت این اتحادیه است.

برخی از نکات کلیدی در مورد فقر در سال 2023 عبارتند از:

• حدود 485 میلیون نفر از فقرا در وضعیت بسیار شدید فقر زندگی می‌کنند و بیش از 50 درصد محرومیت را تجربه می‌کنند.
• 4 درصد از فقرا معادل 534 میلیون نفر در جنوب صحرای آفریقا زندگی می‌کنند.
• 389 میلیون نفر از فقرا در جنوب آسیا زندگی می‌کنند.
• 84 درصد از فقرا در مناطق روستایی زندگی می‌کنند.

این آمارها نشان می‌دهند که فقر همچنان یک بحران جهانی است که نیاز به اقدامات جدی دارد.

وضعیت فقر در ایران

بر اساس آخرین آمارها، حدود ۳۰ درصد از جمعیت ایران زیرخط فقر زندگی می‌کنند. این آمار نشان‌دهنده افزایش قابل توجهی در نرخ فقر طی سال‌های اخیر است. سال 1403، خط فقر در ایران به طور قابل توجهی افزایش یافته است. بر اساس آخرین محاسبات، خط فقر برای یک خانوار سه نفره در شهر تهران حدود 20 میلیون تومان برآورد شده است.

در مناطق روستایی، خط فقر معمولاً پایین‌تر از مناطق شهری است، اما آمار دقیق برای هر منطقه ممکن است متفاوت باشد این افزایش فقر به دلیل تورم بالا، رکود اقتصادی و تحریم‌های بین‌المللی بوده است.

عوامل مؤثر برگسترش فقر در ایران

تورم و افزایش هزینه‌های زندگی

 تورم بالا به ویژه در بخش‌های خوراکی و مسکن، یکی از عوامل اصلی افزایش فقر در ایران است. در سال 1403، نرخ تورم خوراکی‌ها در ایران به طور متوسط حدود 35 درصد پیش‌بینی شده است. بر اساس گزارش‌های منتشر شده، برخی از اقلام خوراکی افزایش قیمت بیشتری داشته‌اند. به عنوان مثال، در شهریور ماه 1403، بیشترین افزایش قیمت مربوط به گروه سبزیجات و حبوبات بوده است.

بیکاری و کاهش فرصت‌های شغلی

رکود اقتصادی و تحریم‌ها باعث از دست رفتن بسیاری از مشاغل شده است. در بهار ۱403، حدود 2.۵ میلیون شغل از دست رفت که بیشتر این مشاغل در بخش‌های غیررسمی و کم‌ درآمد بودند.

تحریم‌های بین‌المللی

 تحریم‌های اقتصادی باعث کاهش درآمدهای نفتی و افزایش هزینه‌های واردات شده است که به نوبه خود بر اقتصاد کشور و معیشت مردم تأثیر منفی گذاشته است.

راهکارهای پیشنهادی برای کاهش فقر در ایران

تقویت برنامه‌های حمایتی: افزایش بودجه و بهبود کارایی برنامه‌های حمایتی مانند یارانه‌ها و کمک‌های نقدی می‌تواند به کاهش فقر کمک کند.

ایجاد فرصت‌های شغلی: توسعه صنایع کوچک و متوسط و حمایت از کارآفرینی می‌تواند به ایجاد فرصت‌های شغلی جدید و کاهش بیکاری کمک کند.

کنترل تورم: اتخاذ سیاست‌های اقتصادی مناسب برای کنترل تورم و کاهش هزینه‌های زندگی می‌تواند به بهبود وضعیت معیشتی مردم کمک کند.

توسعه آموزش و مهارت‌آموزی: سرمایه‌گذاری در آموزش و مهارت‌آموزی می‌تواند به افزایش توانمندی‌های افراد و بهبود فرصت‌های شغلی کمک کند.

بازیگران عرصه مبارزه با فقر:

بازیگران شامل دولت‌ها، نهادهای بین‌المللی، نهادهای مردم‌نهاد (NGOs)، بخش خصوصی و جامعه مدنی می باشند .

نقش دولت‌ها

 سیاست‌گذاری و قانون‌گذاری: دولت‌ها با تدوین و اجرای سیاست‌ها و قوانین مناسب می‌توانند به کاهش فقر کمک کنند. این سیاست‌ها شامل برنامه‌های حمایتی، ایجاد فرصت‌های شغلی و کنترل تورم است.

توزیع منابع: دولت‌ها با توزیع عادلانه منابع و بودجه‌های عمومی می‌توانند به بهبود شرایط زندگی افراد کم‌درآمد کمک کنند.

توسعه زیرساخت‌ها: سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های اساسی مانند آموزش، بهداشت و حم‌ونقل می‌تواند به کاهش فقر کمک کند.

نقش نهادهای بین‌المللی

تأمین مالی و کمک‌های فنی: نهادهای بین‌المللی مانند بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول با ارائه کمک‌های مالی و فنی به کشورهای در حال توسعه، به کاهش فقر کمک می‌کنند.

ترویج همکاری‌های بین‌المللی: این نهادها با ترویج همکاری‌های بین‌المللی و تبادل تجربیات موفق، به بهبود سیاست‌ها و برنامه‌های کاهش فقر کمک می‌کنند.

نقش نهادهای مردم‌نهاد (NGOs)

ارائه خدمات اجتماعی و بهداشتی: نهادهای مردم‌نهاد با ارائه خدمات اجتماعی و بهداشتی به افراد نیازمند، به بهبود شرایط زندگی آنها کمک می‌کنند.

آموزش و توانمندسازی: این نهادها با ارائه برنامه‌های آموزشی و مهارت‌آموزی به افراد کم‌درآمد، به افزایش توانمندی‌های آنها کمک می‌کنند.

تأثیرگذاری بر سیاست‌های دولتی: نهادهای مردم‌نهاد با لابی‌گری و تأثیرگذاری بر سیاست‌های دولتی، تلاش می‌کنند تا قوانین و سیاست‌هایی که به نفع افراد کم‌درآمد است، تصویب شود.

نقش بخش خصوصی

ایجاد فرصت‌های شغلی: بخش خصوصی با سرمایه‌گذاری و ایجاد فرصت‌های شغلی جدید، به کاهش بیکاری و فقر کمک می‌کند.

مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها: شرکت‌ها با اجرای برنامه‌های مسئولیت اجتماعی، می‌توانند به بهبود شرایط زندگی افراد کم‌درآمد کمک کنند.

نقش جامعه مدنی:

آگاهی‌بخشی و ترویج فرهنگ همیاری:

جامعه مدنی با افزایش آگاهی عمومی وترویج فرهنگ همیاری و کمک به نیازمندان، به کاهش فقر کمک می‌کند.

 مشارکت در برنامه‌های توسعه محلی: جامعه مدنی با مشارکت در برنامه‌های توسعه محلی و اجرای پروژه‌های کوچک، به بهبود شرایط اقتصادی و اجتماعی جوامع کمک می‌کند.

نتیجه‌گیری: ریشه‌کنی فقر نیازمند همکاری و تلاش‌های مشترک بازیگران مختلف است. دولت‌ها، نهادهای بین‌المللی، نهادهای مردم‌نهاد، بخش خصوصی و جامعه مدنی هر کدام نقش مهمی در این زمینه ایفا می‌کنند. با همکاری و هماهنگی این بازیگران، می‌توان گام‌های مؤثری در جهت کاهش فقر و بهبود شرایط زندگی افراد کم‌درآمد برداشت.روز جهانی ریشه‌کنی فقر فرصتی است برای تأمل بر وضعیت فقر در جهان و به ویژه در ایران. با توجه به شرایط اقتصادی و اجتماعی ایران، نیاز به اقدامات جدی و مؤثر برای کاهش فقر و بهبود معیشت مردم بیش از پیش احساس می‌شود. امید است با همکاری دولت، نهادهای بین‌المللی وجامعه مدنی، بتوان گام‌های مؤثری در جهت ریشه‌کنی فقر برداشت

به نظر می رسد مساله ریشه‌کنی فقر تنها یک مشکل اقتصادی نیست، بلکه یک مساله چند بعدی است که شامل عدم دسترسی به آموزش، بهداشت، مسکن مناسب و فرصت‌های شغلی می‌شود. همچنین فقر می‌تواند منجر به نقض حقوق بشر شود و تأثیرات منفی بر سلامت جسمی و روانی افراد داشته باشد.طبق گزارش‌های سازمان ملل، بیش از ۷۰۰ میلیون نفر در سراسر جهان در فقر شدید زندگی می‌کنند. این افراد با کمتر از ۱.۹۰ دلار در روز زندگی می‌کنند و اغلب به خدمات اساسی مانند آب پاک، بهداشت و آموزش دسترسی ندارند.

یکی از بزرگترین چالش‌ها در مبارزه با فقر، نابرابری اقتصادی است. برای کاهش فقر، نیاز به سیاست‌های اقتصادی و اجتماعی جامع است که شامل ایجاد فرصت‌های شغلی، بهبود دسترسی به آموزش و بهداشت، و حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر می‌شود.

خبرنگار : عاروان