در ایونا بررسی شد؛
ریاضت اقتصادی باید از حکومت آغاز شود
در شرایط جنگی، اقتصاد کشور از وضعیت عادی خارج میشود و بهتدریج وارد مرحله «اقتصاد ریاضتی و جنگی» میشویم. در چنین دورانی، هم حکمرانان و هم آحاد مردم وظایف و مسئولیتهای حساسی بر عهده دارند تا کشور بتواند ضمن حفظ پایداری اقتصادی و اجتماعی، از بحران عبور کند.
الف) وظایف و اقدامات حکمرانان
حکومت در زمان جنگ مسئولیت هدایت منابع محدود، صیانت از معیشت عمومی، پشتیبانی از نیروهای دفاعی و حفاظت از زیرساختهای حیاتی کشور را بر عهده دارد. مهمترین وظایف در این زمینه عبارتاند از:
۱. مدیریت منابع و سهمیهبندی هوشمند کالاهای اساسی
تضمین تأمین کالاهای ضروری، از جمله غذا، دارو و سوخت، باید در اولویت سیاستگذاری اقتصادی قرار گیرد. دولت موظف است با مدیریت زنجیره تأمین و توزیع، از احتکار، کمبود مصنوعی و اختلال گسترده در دسترسی مردم به نیازهای اولیه جلوگیری کند.
استفاده از سامانههای توزیع عادلانه، مانند کالابرگ یا کوپن در شرایط بحرانی، میتواند به تضمین دسترسی همه اقشار جامعه، بهویژه خانوارهای کمدرآمد، به حداقلهای معیشتی کمک کند.
۲. تمرکز بر صنایع راهبردی و مدیریت بودجه عمومی
در شرایط جنگی، منابع عمومی باید بیش از هر زمان دیگری به نیازهای ضروری کشور اختصاص یابد؛ از جمله تقویت توان دفاعی، تأمین امنیت ملی و حفظ زیرساختهای حیاتی مانند آب، برق، انرژی و ارتباطات.
در مقابل، اجرای پروژههای عمرانی غیرضروری و برگزاری برنامههای پرهزینه و کماثر باید متوقف یا به زمان مناسبتری موکول شود.
متأسفانه به نظر میرسد این ضرورت در برخی بخشها همچنان جدی گرفته نمیشود. برگزاری همایشهای پرهزینه و برنامههای تشریفاتی در شرایطی که کشور با محدودیت منابع مواجه است، سوال برانگیز است.
برای نمونه، گزارشهایی درباره برگزاری همایش ائمه جمعه به همراه خانوادههایشان در هتلهای مشهد طی هفته گذشته مطرح شده است. در صورت صحت این گزارشها، باید پرسید چنین هزینههایی با الزامات مدیریت منابع در شرایط جنگی چه نسبتی دارد؟
این سوال زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که نیروهای مرزبانی کشور در مناطق شرقی و غربی با تهدیدهای امنیتی و کمبود امکانات مواجهاند. آیا اولویت تخصیص منابع نباید تأمین نیازهای ضروری و تقویت توان عملیاتی نیروهای مستقر در مرزها باشد؟
۳. کنترل تورم و مهار بازارهای سوداگرانه
یکی از مهمترین وظایف دولت در دوران جنگ، جلوگیری از تشدید تورم و کاهش قدرت خرید مردم است.
مقابله با فرار سرمایه، محدود کردن فعالیتهای سوداگرانه در بازارهای ارز، طلا و مسکن و استفاده از ابزارهای مالیاتی و نظارتی متناسب، از جمله اقداماتی است که باید در دستور کار قرار گیرد.
همچنین نظارت مؤثر بر قیمت اقلام ضروری، مقابله با احتکار و برخورد قانونی با گرانفروشی باید با جدیت دنبال شود.
در شرایطی که بخش بزرگی از جامعه برای تأمین نیازهای روزمره خود با دشواری مواجه است، سودجویی از بحران اقتصادی نهتنها رفتاری غیراخلاقی، بلکه عاملی برای تشدید نابرابری و تضعیف همبستگی اجتماعی است.
۴. تأمین مالی پایدار و حمایت از تولید
تأمین هزینههای کشور در دوران جنگ نباید به افزایش بیضابطه پایه پولی و خلق نقدینگی منجر شود؛ زیرا چنین رویکردی میتواند تورم را تشدید کند و فشار بیشتری بر خانوارها وارد سازد.
استفاده از ابزارهایی مانند اوراق مالی، سیاستهای مالیاتی متناسب با شرایط بحرانی، مدیریت درآمدهای ارزی و اصلاح هزینههای غیرضروری، از جمله راهکارهایی است که باید با توجه به آثار اقتصادی و اجتماعی آنها بررسی شود.
در این میان، موضوع وصول درآمدهای حاصل از فروش نفت نیز اهمیت ویژهای دارد. پرسش اینجاست که چرا همچنان ابهامهایی درباره بازگشت منابع حاصل از فروش نفت و عملکرد برخی واسطهها و شرکتهای تراستی مطرح است؟ دولت و دستگاه قضایی باید درباره میزان مطالبات، سازوکار وصول آنها و اقدامات انجامشده، اطلاعرسانی شفاف داشته باشند.
از سوی دیگر، حمایت از واحدهای تولیدی داخلی، بهویژه صنایع مرتبط با تأمین مواد غذایی، دارو و نیازهای دفاعی، ضرورتی انکارناپذیر است. اعطای تنفس مالیاتی، تسهیل دسترسی به مواد اولیه و رفع موانع تولید میتواند به حفظ اشتغال و استمرار فعالیت کارخانهها کمک کند.
در همین زمینه، جای خالی یک برنامه فراگیر رسانهای برای مدیریت مصرف انرژی نیز احساس میشود.
چرا دولت و صداوسیما هنوز نتوانستهاند برنامهای مؤثر، هماهنگ و مستمر برای آموزش عمومی و تشویق مردم به کاهش مصرف انرژی با هدف پشتیبانی از تولید ارائه کنند؟
کاهش مصرف غیرضروری انرژی، در صورتی که با برنامهریزی صحیح همراه باشد، میتواند به تأمین پایدارتر انرژی مورد نیاز واحدهای تولیدی کمک کند.
۵. حفظ ثبات شبکه بانکی و نظام پرداخت
صیانت از سپردههای مردم، تضمین استمرار خدمات بانکی و حفظ کارکرد سامانههای پرداخت، از دیگر مسئولیتهای اساسی دولت در شرایط جنگی است.
اختلال در شبکه بانکی یا کاهش اعتماد عمومی به نظام پرداخت میتواند پیامدهای اقتصادی گستردهای به همراه داشته باشد.
بااینحال، عملکرد بانکها در اقتصاد ایران نیازمند بازنگری جدی است. ناترازی برخی بانکها، فعالیتهای غیرمولد، مشکلات تأمین مالی تولید و ضعف نظارت بر عملکرد شبکه بانکی، از جمله مسائلی هستند که نمیتوان در شرایط بحرانی از کنار آنها گذشت.
در دوران جنگ، نظام بانکی باید بیش از گذشته در خدمت حفظ تولید، تأمین نیازهای ضروری و ثبات اقتصادی قرار گیرد؛ نه آنکه خود به عاملی برای تشدید فشار بر اقتصاد تبدیل شود.
ب) وظایف و رفتار اقتصادی مردم
همکاری و هوشمندی مردم در شرایط جنگی، یکی از مهمترین پشتوانههای پایداری اقتصادی و اجتماعی کشور است.
در چنین دورانی، اخلاق اقتصادی، مسئولیتپذیری فردی و همبستگی اجتماعی اهمیت بیشتری پیدا میکند. البته مسئولیت اصلی تأمین نیازهای عمومی و مدیریت بحران بر عهده حکومت است، اما مشارکت آگاهانه شهروندان نیز میتواند به کاهش فشارها کمک کند.
۱. پرهیز از مصرفگرایی و اسراف
مدیریت مصرف آب، برق، گاز، سوخت و مواد غذایی از جمله اقداماتی است که هر خانوار میتواند متناسب با توان و شرایط خود انجام دهد.
صرفهجویی در دوران جنگ، صرفاً یک رفتار اقتصادی فردی نیست؛ بلکه اقدامی در جهت کاهش فشار بر منابع ملی و افزایش پایداری زیرساختهای کشور است.
البته صرفهجویی مردم نباید جایگزین مسئولیت دولت در اصلاح الگوهای ناکارآمد تولید، توزیع و مصرف انرژی شود.
۲. پرهیز از رفتارهای هیجانی در بازار
یکی از رفتارهایی که میتواند در شرایط بحرانی به تشدید کمبود کالا منجر شود، خریدهای هیجانی و انبار کردن اقلام بیش از نیاز واقعی خانوار است.
هجوم ناگهانی برای خرید کالاهایی مانند روغن، آرد، برنج یا ارز، ممکن است زنجیره توزیع را تحت فشار قرار دهد و زمینه ایجاد کمبودهای مقطعی و افزایش قیمتها را فراهم کند.
خوشبختانه مردم ایران در مقاطع دشوار، بارها ظرفیت بالای خود را در حفظ آرامش و مدیریت مصرف نشان دادهاند.
این رفتار مسئولانه، سرمایه اجتماعی ارزشمندی است که باید با اطلاعرسانی دقیق، تأمین منظم کالاها و تقویت اعتماد عمومی حفظ شود.
۳. همکاری با سیاستهای عادلانه توزیع
در شرایط بحرانی، اجرای برخی محدودیتهای موقت یا نظامهای سهمیهبندی ممکن است برای تضمین دسترسی عادلانه شهروندان به کالاهای ضروری ضرورت پیدا کند.
همراهی مردم با چنین سیاستهایی زمانی مؤثر خواهد بود که سازوکار توزیع شفاف باشد، تبعیضی در دسترسی به امکانات وجود نداشته باشد و حقوق گروههای آسیبپذیر مورد توجه قرار گیرد.
اعتماد عمومی به عدالت در توزیع منابع، مهمترین شرط موفقیت این سیاستهاست.
۴. حمایت از تولید داخلی و تقویت همبستگی اجتماعی
حمایت از تولیدکنندگان داخلی، در صورت برخورداری محصولات از کیفیت و قیمت مناسب، میتواند به حفظ اشتغال، استمرار فعالیت کارخانهها و تقویت ظرفیت اقتصادی کشور کمک کند.
در کنار آن، کمک به خانوادههای نیازمند، آسیبدیدگان جنگ و گروههایی که درآمد یا محل سکونت خود را از دست دادهاند، از مهمترین جلوههای مسئولیت اجتماعی است.
مشارکت در فعالیتهای خیریه، کمکهای مردمی، قرضالحسنه و حمایت از نهادهای امدادی معتبر میتواند بخشی از فشار اقتصادی و اجتماعی ناشی از جنگ را کاهش دهد.
۵. مدیریت هوشمندانه داراییهای خانوار
در دوران بحران، حفظ امنیت اقتصادی خانواده اهمیت ویژهای دارد.
پرهیز از تصمیمهای شتابزده مالی، دوری از فعالیتهای سوداگرانه پرریسک و توجه به نیازهای ضروری خانوار، میتواند از آسیبپذیری اقتصادی شهروندان بکاهد.
البته نمیتوان از مردم انتظار داشت در شرایط تورمی، بدون برخورداری از ابزارهای مطمئن، ارزش داراییهای خود را حفظ کنند. ایجاد ثبات اقتصادی، کنترل تورم و فراهم کردن بسترهای امن برای پسانداز و سرمایهگذاری، مسئولیتی است که بیش از همه بر عهده سیاستگذاران قرار دارد.
نگاهی به آموزههای اخلاقی و تاریخی
در سنت حکمرانی اسلامی، بهویژه هنگام مواجهه با سختیها، محاصرهها و جنگها، بر دو اصل اساسی تأکید شده است: «عدالت توزیعی از سوی حاکم» و «ایثار و مواسات از سوی مردم».
در اقتصاد جنگی، ثروت عمومی امانتی در اختیار حکومت است و باید با دقت، عدالت و مسئولیتپذیری هزینه شود.
هیچ فرد یا نهادی نباید از شرایط بحرانی برای کسب منافع نامشروع، احتکار، کمفروشی یا برخورداری از امتیازات ویژه سوءاستفاده کند.
در آموزههای امام علی(ع)، عدالت در حکمرانی و رعایت حقوق مردم جایگاهی بنیادین دارد. بر همین اساس، نمیتوان از شهروندان انتظار فداکاری داشت، اما نسبت به هزینههای غیرضروری، تبعیض در تخصیص منابع و سوءاستفاده از امکانات عمومی بیتفاوت بود.
سخن پایانی؛ ریاضت اقتصادی باید از حکومت آغاز شود
تجربه شرایط دشوار نشان داده است که مردم ایران در بزنگاههای حساس، ظرفیت قابلتوجهی برای همبستگی، مدیریت مصرف و حمایت از یکدیگر دارند.
نیروهای دفاعی کشور و شهروندان نیز در مواجهه با بحرانها، با اتکا به تجربه، مسئولیتپذیری و آنچه میتوان «عقل ایرانی» نامید، در بسیاری از موارد رفتارهایی مبتنی بر خودتدبیری از خود نشان دادهاند.
اما پایداری این سرمایه اجتماعی نیازمند رفتار مسئولانه و عادلانه حکمرانان است.
نمیتوان از مردم خواست مصرف خود را کاهش دهند، اما هزینههای تشریفاتی و غیرضروری دستگاهها همچنان ادامه داشته باشد. نمیتوان خانوارها را به تحمل فشار اقتصادی دعوت کرد، اما درباره نحوه تخصیص بودجه، وصول درآمدهای عمومی و عملکرد نهادهای اقتصادی شفافسازی نکرد.
اقتصاد جنگی پیش از آنکه به معنای محدودیت برای مردم باشد، باید به معنای انضباط مالی حکومت، حذف هزینههای غیرضروری، مقابله با رانت و اولویت دادن به معیشت عمومی باشد.
مردم زمانی با سیاستهای سخت اقتصادی همراهی بیشتری خواهند کرد که آثار عدالت، شفافیت و صرفهجویی را ابتدا در رفتار مسئولان مشاهده کنند.
در روزهای جنگی و حتی روزهایی که صدای جنگ کمتر شنیده میشود، مسئولیت حکومت و مردم همچنان پابرجاست؛ با این تفاوت اساسی که قدرت تصمیمگیری و اختیار منابع عمومی در دست حکومت است و به همان نسبت، مسئولیت پاسخگویی آن نیز سنگینتر خواهد بود.
-
ترامپ: ایران توافق میخواهد، اما نه با شروط من! قیمت بنزین به مذاکره با تهران گره خورد
-
رئیس ارتش اسرائیل برای حمله به ایران چراغ سبز نشان داد؟ ۲ شرط ایال زمیر برای آغاز جنگ
-
فروش نجومی املاک صندوق بازنشستگی نفت در تهران
-
هشدار مهم سازمان غذا و دارو؛ این ۲۵ محصول آرایشی و بهداشتی مجوز ندارند! فهرست کامل محصولات غیرمجاز
-
روایت ناصر رفیعی از دیدار پسر حدادعادل با آیتالله مجتبی خامنهای
-
شوآف عجیب بچهپولدارهای تهران برای GTA 6؛ خیابان فرشته با ماشینهای میلیاردی خبرساز شد!
-
قتل سوگند ۱۵ ساله قانون را تغییر میدهد؟ طرح مجلس برای افزایش مجازات پدران دخترکش به ۲۵ سال حبس!
-
تصاویر عجیب از مرز قزاقستان و ازبکستان؛ صف طولانی کامیونهای حامل مواد اولیه ایران از چین!
-
23 آبان 1405دانلود نماهنگ/ زدیم دوباره می زنیم با نوای مهدی رسولی -
25 آبان 1405لیست خروج استقلال تهران در نیمفصل؛ سهراب بختیاریزاده همه را سورپرایز کرد؟ -
25 آبان 1405خبر فوری تعطیلی مدارس تهران فردا سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵؛ مدارس و ادارات تهران تعطیل شدند؟ -
27 آبان 1405تصویر مدیر مدرسه «سوگند صیادی» در فضای مجازی منتشر شد -
25 آبان 1405پیشنهاد شباب الاهلی برای جذب پدیده پرسپولیس -
25 آبان 1405ماجرای قتل سوگند صیادی دختر نوجوان در کرمانشاه چه بود؟ -
29 آبان 1405خبر فوری تعطیلی خراسان رضوی شنبه ۳۰ آبان؛ مدارس مشهد تعطیل میشوند؟ ادارات و بانکها چه وضعی دارند؟ -
24 آبان 1405فردا مازندران تعطیل میشود؟ آخرین وضعیت تعطیلی مدارس، ادارات و بانکها یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵ -
29 آبان 1405شنبه ۳۰ آبان خوزستان تعطیل میشود؟ آخرین وضعیت مدارس، ادارات و بانکها را بخوانید -
24 آبان 1405تعطیلی مدارس تهران فردا دوشنبه ۲۵ آبان/ آلودگی هوا دوباره تصمیمساز میشود؟