ایونا گزارش می دهد؛
ظریف نقشه پایان چرخه جنگ را رو کرد
محمدجواد ظریف در یادداشتی تازه با انتقاد از رویکرد مبتنی بر فشار، تحریم و مداخله نظامی در غرب آسیا، نسخهای چندلایه برای خروج منطقه از چرخه تنش ارائه کرده است؛ نسخهای که محور آن عبور از «امنیتسازی علیه ایران» و حرکت به سمت امنیت جمعی منطقهای، همکاری هستهای صلحآمیز و گفتوگوی مستقیم میان کشورهای منطقه و قدرتهای جهانی است.
به گزارش خبرنگار سیاسی ایونا، در واقع، پیشنهاد ظریف را میتوان در یک جمله خلاصه کرد: بهجای تلاش برای شکست دادن ایران، سازوکاری ایجاد شود که ایران و همسایگانش امنیت و منافع خود را در همکاری با یکدیگر تعریف کنند.
ظریف در یادداشت خود استدلال میکند که چند دهه تحریم و فشار نظامی نهتنها نتوانسته ایران را وادار به تسلیم کند، بلکه به شکلگیری چرخهای انجامیده که در آن هر اقدام یک طرف، اقدام متقابل طرف دیگر را بهدنبال داشته است.
او این وضعیت را چرخه امنیتیسازی مینامد؛ چرخهای که از نگاه او با تصویر کردن ایران بهعنوان یک تهدید وجودی آغاز شده و سپس با واکنشهای امنیتی و هستهای تهران، ادعای اولیه درباره تهدید ایران را برای مخالفانش تقویت کرده است.
این چارچوب البته صرفاً یک بحث نظری نیست. ظریف در ماههای گذشته نیز بر ایجاد ساختارهای منطقهای تأکید کرده است.
او در مقالهای در فارن پالیسی از ضرورت شکستن چرخه امنیتیسازی و حرکت به سمت گفتوگوی برابر میان ایران و آمریکا سخن گفته بود.
نسخه اول؛ پایان «فشار حداکثری»
در نگاه ظریف، نخستین گام برای پایان این چرخه کنار گذاشتن سیاستی است که هدف آن وادار کردن ایران به تغییر رفتار از طریق تحریم، انزوای دیپلماتیک و تهدید نظامی است.
او معتقد است چنین سیاستی نتیجه معکوس داشته است؛ یعنی به جای کاهش نگرانیهای امنیتی، ایران را به تقویت توان بازدارندگی و افزایش ظرفیت هستهای سوق داده است.
ظریف در عین حال تأکید دارد که خروج از این چرخه به معنای حل همه اختلافات ایران و آمریکا نیست. در مقاله دیگری نیز تصریح کرده است که اختلافات بنیادین تهران و واشنگتن، از جمله درباره ساختار سیاسی ایران، اسرائیل و حضور آمریکا در منطقه، بهسادگی قابل حذف نیستند؛ اما دو طرف میتوانند به جای تلاش برای حل تمام اختلافات، آنها را مدیریت کنند تا به بحران و جنگ تبدیل نشوند.
نسخه دوم؛ «مناره» برای پرونده هستهای
مهمترین بخش پیشنهاد ظریف، ایجاد شبکهای منطقهای با عنوان «مناره» (MENARA) است؛ طرحی که پیشتر نیز در مقاله مشترک ظریف و محسن بهاروند مطرح شده بود.
این شبکه قرار است بستری برای همکاری هستهای غیرنظامی کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا باشد.
ایده اصلی این است که کشورهای عضو، ضمن تعهد به عدم تولید یا استقرار سلاح هستهای، از همکاری در حوزههایی مانند تولید انرژی، پزشکی، کشاورزی و تحقیقات علمی بهرهمند شوند و در مقابل، سازوکارهای راستیآزمایی متقابل را بپذیرند.
در نسخهای که ظریف مطرح کرده، حتی کنسرسیوم مشترک غنیسازی نیز بخشی از راهحل است؛ یعنی به جای مطالبه توقف کامل غنیسازی ایران، تأسیسات و ظرفیتهای غنیسازی در قالب ساختاری چندجانبه و شفاف قرار بگیرند و کشورهای منطقه و شرکای بینالمللی در آن مشارکت داشته باشند.
گزارش سال ۲۰۲۶ «گزارش هیروشیما» نیز طرح مناره را بهعنوان پیشنهادی برای همکاری هستهای صلحآمیز منطقهای توصیف کرده و نوشته است که این طرح شامل همکاری در حوزههایی مانند غنیسازی، مدیریت پسماند و پزشکی و همچنین سازوکارهای نظارت متقابل برای جلوگیری از انحراف مواد هستهای به سمت کاربرد نظامی است.
نسخه سوم؛ امنیت منطقه بدون تکیه بر قدرتهای خارجی
اما طرح ظریف فقط هستهای نیست. او معتقد است مسئله هستهای بدون حل بحران امنیتی منطقهای، دوباره به نقطه اول بازمیگردد.
پیشنهاد او ایجاد یک شبکه امنیتی چندلایه منطقهای است که گفتوگوی میان کشورهای حاشیه خلیج فارس را در کنار کشورهایی مانند مصر، اردن، پاکستان، سوریه و ترکیه دنبال کند.
این ایده ادامه مسیری است که ظریف سالها پیش نیز با «ابتکار صلح هرمز» دنبال میکرد؛ طرحی که بر گفتوگوی هشت کشور حاشیه خلیج فارس و ایجاد ترتیبات امنیتی درونمنطقهای تأکید داشت.
در نسخه جدید، این همکاری میتواند به توافقهای عدم تجاوز، سازوکارهای اعتمادساز، همکاری برای حفظ امنیت کشتیرانی در خلیج فارس و تنگه هرمز و حتی واکنش مشترک به بحرانهای زیستمحیطی مانند کمآبی، بیابانزایی و تغییرات اقلیمی گسترش پیدا کند.
ظریف در نوشتههای اخیر خود نیز بر همین ایده تأکید کرده و «مناره، ابتکار صلح هرمز و انجمن گفتوگوی غرب آسیای اسلامی» را نمونههایی از تلاش برای ایجاد شبکههای همکاری منطقهای دانسته است.
نسخه چهارم؛ نقش تازه برای اروپا و آلمان
در این طرح، اروپا نیز قرار نیست صرفاً ناظر تحولات خاورمیانه باشد.
ظریف بهطور مشخص آلمان را مخاطب قرار داده و معتقد است برلین میتواند بهجای پیروی صرف از سیاستهای واشنگتن، نقش یک شریک غیرهژمونیک در توسعه و امنیت منطقه را بر عهده بگیرد.
از نگاه او، مزیت اروپا در خاورمیانه نه قدرت نظامی، بلکه دیپلماسی، اقتصاد، فناوری، تجارت و توانایی ایجاد اجماع است.
در نتیجه، اروپا میتواند از ایجاد گفتوگوهای منطقهای و سازوکارهای همکاری حمایت کند؛ سازوکاری که هم منافع اقتصادی اروپا را حفظ کند و هم از سرریز بحرانهای خاورمیانه به اروپا، از جمله در قالب مهاجرت و اختلال انرژی و زنجیره تأمین، جلوگیری کند.
نسخه ظریف دقیقاً چیست؟
اگر پیشنهادهای ظریف را کنار هم بگذاریم، «نسخه ظریف برای پایان چرخه جنگ» چهار ستون اصلی دارد:
۱. پایان سیاست فشار حداکثری ۲. مدیریت اختلاف ایران و آمریکا ۳. تبدیل پرونده هستهای از منبع بحران به پروژه همکاری ۴. ایجاد معماری امنیتی توسط خود کشورهای منطقه.
بنابراین، پیشنهاد ظریف صرفاً «پایان جنگ» به معنای توقف عملیات نظامی نیست؛ او در واقع خواهان تغییر قواعدی است که از نگاهش، جنگ را دوباره و دوباره تولید میکنند. در این چارچوب، امنیت ایران نباید به معنای ناامنی همسایگان تعریف شود و امنیت کشورهای منطقه نیز نباید از طریق مهار یا تضعیف ایران دنبال شود.
البته این طرح با موانع جدی روبهروست؛ از بیاعتمادی عمیق میان ایران و برخی کشورهای منطقه گرفته تا اختلافات تهران و واشنگتن، مسئله اسرائیل، آینده برنامه هستهای ایران و دشواری ایجاد یک نظام راستیآزمایی مورد قبول همه طرفها.
منتقدان پیشتر نیز طرح «مناره» را بیش از حد خوشبینانه و فاقد بستر سیاسی لازم برای اجرا دانستهاند.
با این حال، نکته مهم در پیشنهاد ظریف این است که او مسئله جنگ را از سطح «چه کسی برنده میشود؟» به سطح دیگری منتقل میکند: چگونه میتوان ساختاری ایجاد کرد که هیچیک از طرفها برای تأمین امنیت خود، مجبور به ناامن کردن دیگری نباشد؟
از نگاه ظریف، پاسخ این سوال نه در حمله بعدی، نه در تحریم بعدی و نه در مسابقه تسلیحاتی جدید، بلکه در دیپلماسی، همکاری هستهای شفاف و ایجاد یک معماری امنیتی بومی برای غرب آسیا قرار دارد.
-
دلیل خط خوردن مارکو باکیچ از پرسپولیس فاش شد؟
-
سوژه خندهدار بازی نفت آبادان و استقلال خوزستان؛ بازیکن نفت سوت داور را دزدید و خودش سوت زد!
-
جدول لیگ برتر فوتبال ایران زیر و رو شد؛ پرسپولیس با برد ۳ گله مقابل پیکان به صدر رسید!
-
خبر فوری از قشم؛ گزارش تسنیم از اصابت موشک آمریکا به حاشیه شهر قشم!
-
قطعی برق تهران دوباره شروع شد؟ جدول خاموشیهای دوساعته شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵ را از دست ندهید!
-
شکست تلخ ساکت الهامی مقابل پرسپولیس
-
قیمت خرید تضمینی گندم ۱۴۰۵ مشخص شد؟ پیشنهاد جنجالی ۸۵ هزار تومانی
-
فراخوان فوری رتبهبندی معلمان در آبان ۱۴۰۵
-
23 آبان 1405دانلود نماهنگ/ زدیم دوباره می زنیم با نوای مهدی رسولی -
25 آبان 1405لیست خروج استقلال تهران در نیمفصل؛ سهراب بختیاریزاده همه را سورپرایز کرد؟ -
25 آبان 1405خبر فوری تعطیلی مدارس تهران فردا سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵؛ مدارس و ادارات تهران تعطیل شدند؟ -
27 آبان 1405تصویر مدیر مدرسه «سوگند صیادی» در فضای مجازی منتشر شد -
25 آبان 1405پیشنهاد شباب الاهلی برای جذب پدیده پرسپولیس -
25 آبان 1405ماجرای قتل سوگند صیادی دختر نوجوان در کرمانشاه چه بود؟ -
24 آبان 1405فردا مازندران تعطیل میشود؟ آخرین وضعیت تعطیلی مدارس، ادارات و بانکها یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵ -
24 آبان 1405تعطیلی مدارس تهران فردا دوشنبه ۲۵ آبان/ آلودگی هوا دوباره تصمیمساز میشود؟ -
25 آبان 1405تعطیلی مدارس گلستان سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵؛ آخرین وضعیت گرگان و ادارات -
25 آبان 1405آیا مدارس و ادارات گلستان فردا دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ تعطیل میشوند؟ آخرین خبر از وضعیت بانکها