نقد فیلم سینمایی «بی‌دار»

1405-08-25 13:54:15
بازدید: 103
کد خبر: 000560815
0 زمان مطالعه: 1 دقیقه
نقد فیلم سینمایی «بی‌دار»

دکتر مهدی کریمی تفرشی، تهیه کننده نام آشنای سینمای ایران نوشت: فیلم سینمایی «بی‌دار» به کارگردانی حسین امیری دوماری، با تکیه بر ترکیبی از بازیگران شناخته‌شده سینمای ایران و روایتی که از دل یک بحران عاطفی و اجتماعی به سمت تعلیق و روان‌شناسی شخصیت‌ها حرکت می‌کند، تلاش دارد مخاطب را با سویه تاریک عشق، فریب، خشونت و میل به تملک روبه‌رو کند.

«بی‌دار»؛ وقتی عشق، مرز میان دلبستگی و ویرانی را از بین می‌برد

فیلم سینمایی «بی‌دار» به کارگردانی حسین امیری دوماری، با تکیه بر ترکیبی از بازیگران شناخته‌شده سینمای ایران و روایتی که از دل یک بحران عاطفی و اجتماعی به سمت تعلیق و روان‌شناسی شخصیت‌ها حرکت می‌کند، تلاش دارد مخاطب را با سویه تاریک عشق، فریب، خشونت و میل به تملک روبه‌رو کند. فیلمی که در آن، مسئله فقط کشف حقیقت یک اتفاق نیست؛ بلکه مواجهه با آدم‌هایی است که در پی خواسته‌های خود، مرزهای اخلاقی و انسانی را زیر پا می‌گذارند. «بی‌دار» ایده‌ای قابل تأمل دارد، اما پرسش اصلی این است که آیا فیلمنامه و شخصیت‌پردازی آن به اندازه ظرفیت موضوع، عمق و انسجام پیدا کرده‌اند؟

فیلمنامه؛ ایده‌ای جسورانه در محاصره ضعف‌های روایی

نخستین امتیاز «بی‌دار» انتخاب سوژه‌ای است که ظرفیت زیادی برای تبدیل شدن به یک درام روان‌شناختی و اجتماعی دارد. فیلم از مسئله‌ای حساس و تلخ آغاز می‌کند: تعرض، فریب عاطفی و پیامدهای روانی خشونتی که ممکن است در ظاهر یک رابطه عاشقانه پنهان شده باشد.

داستان با شخصیت‌هایی پیش می‌رود که هرکدام به شکلی درگیر مناسبات قدرت، عشق، ترس و انتقام هستند. در مرکز این مناسبات، زنی قرار دارد که با حقیقتی تلخ درباره رابطه و زندگی مشترکش مواجه می‌شود؛ حقیقتی که مسیر زندگی او را تغییر می‌دهد و رابطه‌اش با مرد مقابل را از یک پیوند عاطفی به میدان تقابل روانی تبدیل می‌کند.

نویسندگان فیلم تلاش کرده‌اند از یک موضوع اجتماعی، بستری برای ساخت یک تریلر روان‌شناختی خلق کنند. انتخاب این مسیر در ذات خود جذاب است؛ زیرا فیلم به جای روایت ساده یک قربانی و یک متجاوز، به سراغ پیچیدگی‌های روانی شخصیت‌ها و پیامدهای زنجیره‌ای رفتارهای غیراخلاقی می‌رود.

با این حال، مشکل اصلی فیلمنامه در فاصله میان ایده و اجرای آن شکل می‌گیرد.

«بی‌دار» برای ایجاد تعلیق، اطلاعات را قطره‌چکانی در اختیار مخاطب قرار می‌دهد و تلاش می‌کند با تغییر زاویه نگاه به شخصیت‌ها، برداشت تماشاگر از اتفاقات را دگرگون کند. این شیوه اگر با شخصیت‌پردازی دقیق و منطق روایی مستحکم همراه باشد، می‌تواند به خلق یک اثر معمایی موفق منجر شود؛ اما در بخش‌هایی از فیلم، پیچیدگی روایت بیشتر از آنکه حاصل طراحی هوشمندانه باشد، به ابهام در انگیزه‌ها و رفتار شخصیت‌ها نزدیک می‌شود.

یکی از ضعف‌های قابل بحث فیلم، پرداخت ناکافی به تحولات درونی شخصیت‌هاست. اتفاقات داستانی با سرعت پیش می‌روند، اما گاهی فرصت کافی برای درک چرایی تصمیم‌ها و تغییرات روانی آدم‌ها در اختیار مخاطب قرار نمی‌گیرد. به همین دلیل، برخی موقعیت‌ها بیش از آنکه از دل شخصیت‌ها بیرون بیایند، به نظر می‌رسد برای پیشبرد داستان طراحی شده‌اند.

مسئله دیگر، نحوه مواجهه فیلمنامه با موضوع تعرض و آسیب روانی است. چنین موضوعی به ظرافت و حساسیت ویژه‌ای در روایت نیاز دارد. سینما نباید صرفاً از رنج یک انسان به عنوان ابزاری برای ایجاد هیجان و تعلیق استفاده کند؛ بلکه باید بتواند ابعاد انسانی، روانی و اجتماعی آن رنج را نیز به تصویر بکشد. در «بی‌دار» گاهی وزن اتفاقات داستانی بر شناخت عمیق شخصیت آسیب‌دیده غلبه می‌کند. در نتیجه، مخاطب بیش از آنکه فرصت همراهی کامل با جهان درونی شخصیت‌ها را پیدا کند، درگیر کشف رازها و اتفاقات بعدی می‌شود. از سوی دیگر، ایده تبدیل عشق به تملک و انتقام، ظرفیت نمادین جالبی در فیلم ایجاد می‌کند. عنوان «بی‌دار» نیز در پیوند با مفهوم بیداری، بی‌خوابی و کابوس روانی، می‌تواند معنایی فراتر از یک نام ساده داشته باشد. این ایده زمانی تأثیرگذارتر می‌شود که تماشاگر درک کند شخصیت‌ها چگونه در زندان تصمیم‌ها و خطاهای خود گرفتار شده‌اند. با این همه، فیلمنامه می‌توانست با مکث بیشتر بر روابط انسانی و پرداخت دقیق‌تر انگیزه‌ها، از سطح یک داستان پرحادثه فراتر برود و به اثری عمیق‌تر تبدیل شود.

کارگردانی؛ تلاش برای ساختن تعلیق و فضای روانی

حسین امیری دوماری در «بی‌دار» به سراغ فضایی متفاوت و تیره‌تر از یک درام اجتماعی متعارف رفته است. او می‌خواهد مخاطب را در فضایی از بی‌اعتمادی، اضطراب و تردید قرار دهد؛ فضایی که در آن هیچ رابطه‌ای کاملاً امن و هیچ شخصیتی کاملاً قابل پیش‌بینی نیست. نقطه قابل توجه در رویکرد کارگردانی، تلاش برای کنترل فضای ملتهب داستان است. دوماری می‌داند که چنین قصه‌ای به اتمسفری سنگین و نوعی تعلیق تدریجی نیاز دارد. با این حال، ایجاد تعلیق به‌تنهایی برای موفقیت یک تریلر روان‌شناختی کافی نیست. تعلیق زمانی اثرگذار خواهد بود که مخاطب علاوه بر کنجکاوی درباره سرنوشت شخصیت‌ها، از نظر عاطفی نیز با آنها ارتباط برقرار کند.

فیلم در بعضی لحظات به جای آنکه اجازه دهد تنش از دل سکوت‌ها، رفتارها و جزئیات روابط شکل بگیرد، بیش از اندازه به اتفاقات و پیچش‌های داستانی متکی می‌شود. این موضوع باعث می‌شود برخی لحظات دراماتیک، تأثیر عمیقی را که ظرفیتش را دارند، بر مخاطب نگذارند. البته باید توجه داشت که انتخاب چنین موضوعی و حرکت از فضای اجتماعی به سمت تریلر روان‌شناختی، نشان‌دهنده علاقه دوماری به تجربه کردن فرم‌های متفاوت روایت است. او در کارنامه خود نیز میان ژانرها و فضاهای مختلف حرکت کرده و در «بی‌دار» بار دیگر به سراغ داستانی با ظرفیت ایجاد تنش و چالش ذهنی رفته است.

بازیگری؛ رویارویی سه بازیگر با سه جهان متفاوت

یکی از مهم‌ترین امتیازهای «بی‌دار»، ترکیب بازیگران آن است. حضور شهاب حسینی، محمدرضا فروتن و آناهیتا افشار در کنار بهناز جعفری که همه به جا و درست شخصیت‌پردازی شده‌اند و البته حضور افتخاری پانته‌آ پناهی‌ها که با گفتن چند آیه و ذکر عربی، توجیه مناسبی جهت حضور نداشته و انگار ذهن مخاطب را به سویی می‌برد که این قشر آدم‌ها آن‌چه مطلوب خودشان است از دین بر می‌گزینند، انتظارات مخاطب را از کیفیت بازیگری فیلم بالا می‌برد. به‌خصوص آنکه تقابل سینمایی شهاب حسینی و محمدرضا فروتن، نخستین همکاری مشترک این دو بازیگر در یک فیلم سینمایی محسوب می‌شود.

آناهیتا افشار؛ بار اصلی بار عاطفی داستان

آناهیتا افشار در این فیلم با نقشی روبه‌روست که به کنترل احساسات، انتقال اضطراب و نمایش لایه‌های پنهان روان شخصیت نیاز دارد. شخصیت او صرفاً یک زن گرفتار در یک موقعیت بحرانی نیست؛ بلکه باید مسیری از آسیب‌دیدگی و سردرگمی تا آگاهی و مواجهه با حقیقت را طی کند. اهمیت بازی افشار در این است که چنین نقشی نباید تنها بر پایه گریه، خشم یا واکنش‌های بیرونی شکل بگیرد. سکوت، نگاه و تغییرات ظریف رفتاری نیز باید بتوانند وضعیت درونی شخصیت را منتقل کنند. افشار در لحظاتی که به سمت بازی درونی و کنترل‌شده حرکت می‌کند، ظرفیت‌های قابل توجهی از خود نشان می‌دهد؛ هرچند شتاب فیلمنامه در پیشبرد تحولات شخصیت، مجال کافی برای تکامل تدریجی این مسیر بازیگری فراهم نمی‌کند ولی در کل بازی قابل‌قبولی از خود به نمایش می‌گذارد.

محمدرضا فروتن؛ چهره آشنای عشق‌های پرتنش

محمدرضا فروتن از بازیگرانی است که در سینمای ایران تجربه ایفای نقش شخصیت‌های پیچیده، عاطفی و گاه بحران‌زده را دارد.

حضور او در «بی‌دار» نیز از همین منظر قابل توجه است. شخصیتی که در محدوده عشق و تملک حرکت می‌کند و مرز میان دلبستگی و رفتار مخرب را از بین می‌برد، به بازیگری نیاز دارد که بتواند همزمان سویه‌های عاطفی و تاریک شخصیت را به نمایش بگذارد. فروتن با تکیه بر تجربه خود، به نقش ظرفیت ایجاد تنش می‌دهد و حضورش در تقابل با شخصیت‌های دیگر از نقاط قابل توجه فیلم است. با این حال، برای باورپذیر شدن چنین شخصیتی، صرف نمایش رفتارهای افراطی کافی نیست؛ مخاطب باید بتواند ریشه روانی این رفتارها را نیز درک کند.

شهاب حسینی؛ حضوری که انتظارها را بالا می‌برد

شهاب حسینی از جمله بازیگرانی است که توانایی قابل توجهی در خلق شخصیت‌های چندلایه و انتقال تنش‌های درونی دارد. به همین دلیل، حضور او در «بی‌دار» از ابتدا یکی از جذابیت‌های اصلی پروژه محسوب می‌شود. آنچه از این حضور انتظار می‌رود، صرفاً نمایش یک بازی پرقدرت نیست؛ بلکه ایجاد تعادل میان اقتدار بیرونی شخصیت و پیچیدگی‌های روانی اوست. حسینی با تجربه‌ای که در نقش‌های اجتماعی و روان‌شناختی دارد، می‌تواند به فضای پرتنش فیلم اعتبار ببخشد. با این حال، یکی از چالش‌های اثر آن است که شخصیت‌ها به اندازه ظرفیت بازیگرانشان عمق پیدا نمی‌کنند. گاهی فیلمنامه نمی‌تواند از تمام توانایی‌های بازیگری این ترکیب بهره ببرد. در مورد شهاب حسینی این مورد کاملا صادق است.

بهناز جعفری؛ تجربه در خدمت یک درام پرتنش

بهناز جعفری نیز با توجه به سابقه حضورش در نقش‌های اجتماعی و شخصیت‌های واقع‌گرا، از بازیگرانی است که حضورش می‌تواند به جهان داستان اعتبار ببخشد. نکته مهم درباره بازی او، توانایی در انتقال احساسات بدون اغراق و پرهیز از بازی‌های تصنعی است. با این حال، در ارزیابی نقش او باید به میزان فرصت فیلمنامه برای شکل‌گیری و گسترش شخصیت نیز توجه داشت؛ چراکه حضور یک بازیگر توانمند لزوماً به معنای پرداخت کامل نقش نیست. در مجموع، ترکیب بازیگران «بی‌دار» از ظرفیت‌های جدی فیلم محسوب می‌شود؛ اما این ظرفیت زمانی به نتیجه کامل می‌رسد که فیلمنامه به هر شخصیت فرصت کافی برای دیده شدن و تأثیرگذاری بدهد.

جمع‌بندی؛ فیلمی با موضوع و مسئله‌ای مهم و اجرایی نه‌چندان بی‌نقص

«بی‌دار» را می‌توان تلاشی برای فاصله گرفتن از روایت‌های کلیشه‌ای سینمای اجتماعی و حرکت به سمت یک درام روان‌شناختی و معمایی دانست؛ تلاشی که از نظر انتخاب سوژه و ترکیب بازیگران قابل توجه است، اما در اجرا به تمام ظرفیت‌های خود دست پیدا نمی‌کند.

مهم‌ترین نقطه قوت فیلم، انتخاب موضوعی حساس و پرداختن به سویه‌های تاریک روابط انسانی است؛ جایی که عشق می‌تواند به مالکیت تبدیل شود، اعتماد جای خود را به فریب بدهد و زخم‌های روانی، به شکلی دیگر در قالب انتقام بازتولید شوند.

در مقابل، مهم‌ترین ضعف اثر را باید در فیلمنامه جست‌وجو کرد؛ جایی که شتاب در روایت، بعضی کاستی‌های شخصیت‌پردازی و ابهام در انگیزه‌های رفتاری، از قدرت تأثیرگذاری داستان می‌کاهد.

حسین امیری دوماری در مقام کارگردان، ایده قابل دفاعی را انتخاب کرده و از بازیگران باتجربه‌ای بهره برده است؛ اما سینمای روان‌شناختی بیش از هر چیز به ظرافت در پرداخت شخصیت، منطق دراماتیک و پرهیز از تحمیل پیچش‌های داستانی نیاز دارد.

در نهایت، «بی‌دار» فیلمی است که ارزش بحث و تأمل دارد، اما میان بلندپروازی موضوعی و کیفیت نهایی روایتش فاصله‌ای محسوس دیده می‌شود. این فیلم بیش از آنکه در همه لحظات بتواند مخاطب را از نظر عاطفی با خود همراه کند، بر غافلگیری و ایجاد التهاب تکیه می‌کند.

شاید مهم‌ترین پرسشی که پس از تماشای فیلم در ذهن باقی می‌ماند، این باشد: آیا انتقام می‌تواند زخم یک انسان را درمان کند یا تنها قربانی تازه‌ای از دل همان زخم به وجود می‌آورد؟

«بی‌دار» در طرح این پرسش موفق‌تر از ارائه پاسخی سینمایی و عمیق به آن عمل می‌کند.

نظر شما
    هیچ دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است!
تصاویر
صنایع غذایی گلها ایونا تی‌وی
محصولات غذایی هوفر
ستاره غرب آسیا
مرکز فرهنگی منتظر المهدی
بانک ملی
بازگشت به بالا
© کلیه حقوق این وب سایت برای پایگاه خبری نگاه ایرانیان نیوز محفوظ است.
website designed by InTen DigitalMarketing Agency , developed by InTen