پیشگامان یادگیری ماشین، برنده جایزه نوبل فیزیک شدند
جان هاپفیلد و جفری هینتون به طور مشترک، به دلیل اختراعات و کشفیات بسیار مهم خود در زمینه یادگیری ماشینی با شبکههای مصنوعی عصبی، به عنوان زیربنای هوش مصنوعی، مستحق دریافت جایزه نوبل در عرصه فیزیک شدند.
به گزارش خبرنگار فناوری ایونا به نقل از کارنگ، جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۴ بهطور مشترک به جان هاپفیلد، دانشمند آمریکایی و جفری هینتون بریتانیایی – کانادایی تعلق گرفت. اما برخلاف تصور عموم، حوزه تخصصی این دو دانشمند فیزیک نبود. آنها جایزه نوبل فیزیک را برای «تحقیقات پیشگامانه در یادگیری ماشین که راه را برای رونق هوش مصنوعی هموار کرد» از آن خود کردند.
آکادمی سلطنتی علوم سوئد گفته که این جایزه را به دلیل استفاده این دو نفر از فیزیک برای توسعه روشهایی که پایه و اساس یادگیری ماشین قدرتمند امروزند به آنها داده است.
آموزش شبکههای عصبی به کمک فیزیک
برندگان جایزه نوبل فیزیک امسال از ابزارهای فیزیک برای توسعه روشهایی استفاده کردهاند که پایه و اساس یادگیری ماشین قدرتمند امروزی است. الن مونز، رئیس کمیته نوبل فیزیک گفت: «ما در فیزیک از شبکههای عصبی مصنوعی در طیف وسیعی از زمینهها، مانند توسعه مواد جدید با ویژگیهای خاص، استفاده میکنیم.»
وقتی از هوش مصنوعی صحبت میکنیم، اغلب منظورمان یادگیری ماشین با استفاده از شبکههای عصبی مصنوعی است. این فناوری در اصل از ساختار مغز الهام گرفته است. در یک شبکه عصبی مصنوعی، نورونهای مغز را با گرههایی نشان میدهند که مقادیر متفاوتی دارند. این گرهها با اتصالاتی مشابه سیناپسهای مغز بر یکدیگر تأثیر میگذارند. این دو نفر از سالهای ابتدایی دهه ۱۹۸۰ به کمک فیزیک و نوروساینس شبکههای عصبی مصنوعی را آموزش دادهاند تا این شبکهها ویژگیهای مدنظرشان را از بین دادهها پیدا کنند.
شبکه جان هاپفیلد برای ذخیره و بازآفرینی الگوها استفاده میشود. هنگامی که شبکه هاپفیلد با یک تصویر تحریفشده یا ناقص روبهرو میشود، بهطور روشمند و براساس فیزیک مغز انسان، مقادیر گرهها را بهروز میکند تا تصویر اصلی یا تصویر کامل تصویر ناقص را پیدا کند.
جفری هینتون از شبکه هاپفیلد بهعنوان پایه و اساس شبکه جدیدی استفاده کرد که روش متفاوتی به کار میبرد: «ماشین بولتزمن». این ماشین میتواند عناصر مشخصی را در یک نوع داده خاص تشخیص دهد. هینتون برای تولید این ماشین از ابزارهای فیزیک آماری استفاده کرد. ماشین بولتزمن میتواند برای طبقهبندی تصاویر یا ایجاد نمونههای جدید از نوع الگوی استفادهشده قرار گیرد. ماشین هینتون و روشی که در آن استفاده شده، به تحول اساسی یادگیری ماشین کمک کرد.
خطر هوش مصنوعی؛ دغدغه برندگان نوبل
جفری هینتون ۷۶ساله که در جوامع علمی پدرخوانده هوش مصنوعی شناخته میشود، اکنون استاد بازنشسته دانشگاه تورنتو است. او در سالهای فعالیت آکادمیکش روشی اختراع کرد که میتواند ویژگیهای دادهها را پیدا کند و وظایفی مانند شناسایی عناصر خاص در تصاویر را انجام دهد.
او سال گذشته از خطرات فناوری جدید هوش مصنوعی که دنیای فناوری را دچار تب جدیدی کرده بود، صحبت کرد. هینتون در کنفرانس مطبوعاتی نوبل بهصورت تلفنی گفت: «ما هیچ تجربهای از اینکه موجودات هوشمندتر از خودمان چگونه رفتار میکنند، نداریم. هوش مصنوعی از بسیاری جهات، در زمینههایی مانند مراقبتهای بهداشتی فوقالعاده خواهد بود، اما باید نگران عواقب احتمالی منفی آن باشیم تا از کنترل خارج نشود.»
هینتون از انجام بعضی از تحقیقات خود ابراز پشیمانی کرد، اما تأکید کرد که اگر به عقب برگردد، براساس اطلاعاتی که در آن زمان داشته کار خود را تکرار خواهد کرد.
هاپفیلد ۹۱ساله، استاد بازنشسته دانشگاه پرینستون، یک حافظه جمعی ایجاد کرده که میتواند تصاویر و انواع دیگر الگوها را در دادهها ذخیره و بازسازی کند. او نیز در کنفرانس مطبوعاتی دانشگاه پرینستون توضیح داد: «سیستمهایی که از نظر پیچیدگی و اندازه غنی هستند، ویژگیهایی دارند که باعث میشوند بتوانید از ذرات سازنده آن نتیجه به دست آورید. پس شما باید پیشفرض بگیرید که این سیستم فیزیک جدیدی دارد.»
او نگرانیهای هینتون را تکرار و بیان کرد: «نگرانیهایی درباره ظرفیت و محدودیتهای ناشناخته هوش مصنوعی وجود دارد.»
اکادمی سلطنتی علوم سویدن در استکهلم بعد از ظهر سه شنبه (به وقت محلی) اعلام کرد که جایزه نوبل در عرصه علم فیزیک سال ۲۰۲۴ به جان هاپفیلد، محقق امریکایی و همکار کانادایی-بریتانیایی وی جفری هینتون، تعلق میگیرد. این جایزه توأم با ۱۱ میلیون کرون سویدنی (معادل تقریباً ۹۷۰ هزار یورو) پول نقد است.
اکادمی علوم در استکهلم گفت که هاپفیلد و هینتون «از ابزارهای فیزیک برای توسعه روشهای استفاده کردند که زیربنای قوی یادگیری ماشینی امروزی را تشکیل میدهند».
هاپفیلد ۹۱ ساله استاد دانشگاه پرینستون در ایالات متحده امریکاست و به ویژه به دلیل توسعه یک فناوری ذخیره سازی، که میتواند تصاویر و انواع دیگر الگوها را در داده ها ذخیره و بازسازی کند، مورد تقدیر قرار گرفته است.
در مورد هینتون ۷۶ ساله، استاد دانشگاه تورنتو در کانادا، هیئت منصفه اهدای این جایزه تأکید کرد که او روشی را اختراع کرده است که «به طور مستقل ویژگیها را در دادهها مییابد» و میتواند وظایفی مانند شناسایی عناصر خاص در تصاویر را انجام دهد.

الن مونز، رئیس کمیته اهدای جایزه فیزیک نوبل، گفت: «از دستاورد های این دانشمندان، ما در حال حاضر از شبکههای مصنوعی عصبی در زمینههای مختلفی، مانند توسعه مواد جدید با ویژگیهای خاص، استفاده میکنیم.»
جایزه نوبل در عرصه علم فیزیک به تاریخ ۱۰ دسمبر در استکهلم اهدا خواهد شد. این جایزه در سطح بین المللی یکی از مهمترین جوایز علمی محسوب میشود. از زمانی که این جایزه برای اولین بار در سال ۱۹۰۱ اعطا شد، تا کنون ۲۲۴ دانشمند فیزیک آن را دریافت کرده اند که تنها پنج زن در میان آنها بوده اند. جان باردین، دانشمند امریکایی، دو بار این جایزه را دریافت کرده است.
فصل امسال جوایز نوبل به روز دوشنبه به طور سنتی با اعلام برندگان جایزه عرصه طبابت آغاز شد. برندگان جوایز نوبل در عرصههای کیمیا و ادبیات در روزهای چهارشنبه و پنجشنبه، و جایزه صلح نوبل در روز جمعه و به همین ترتیب جایزه اقتصاد نوبل در روز دوشنبه اعلام خواهد شد.
-
شورش ستارههای فوتبال علیه فلیک و گتوسو به خاطر GTA 6
-
دستگیری بدهکار ۳۰ میلیاردی در ازنا؛ پایان فرار محکوم قضایی لرستانی
-
پایان جنجال استقلال و الشمال؛ حکم نهایی AFC صادر شد
-
دستگیری سارق زنجیرهای خودرو و طلاجات بانوان در شیراز
-
درگذشت مهدی گلشنی؛ چهره ماندگار فیزیک و فلسفه علم ایران
-
خط و نشان ارتش برای آمریکا؛ پاسخمان به تجاوز محدود به مرزها نیست
-
درخشش پاراتکواندوکاران ایرانی در کره؛ دو طلای ارزشمند برای ایران
-
هشدار صریح بروجردی به آمریکا؛ عبور نفتکشها خط قرمز جدید تهران
-
129 آبان 1405استقبال لاکچری و عجیب بچهپولدارهای تهران از GTA ۶
-
229 آبان 1405قابلیت جدید اینستاگرام منتشر شد؛ ویرایش استوری پس از انتشار بدون از دست رفتن لایکها و بازدیدها
-
329 آبان 1405گوگل مدل هوش مصنوعی Gemini 4 Neon را منتشر کرد؛ رقیب جدی Claude Opus 5.5 و GPT-6.2 Sol
-
428 آبان 1405خطای بحرانی جاوا سیستمها در معرض هکرها قرار گرفتند
-
29 آبان 1405خبر فوری تعطیلی خراسان رضوی شنبه ۳۰ آبان؛ مدارس مشهد تعطیل میشوند؟ ادارات و بانکها چه وضعی دارند؟ -
25 آبان 1405لیست خروج استقلال تهران در نیمفصل؛ سهراب بختیاریزاده همه را سورپرایز کرد؟ -
27 آبان 1405تصویر مدیر مدرسه «سوگند صیادی» در فضای مجازی منتشر شد -
25 آبان 1405خبر فوری تعطیلی مدارس تهران فردا سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵؛ مدارس و ادارات تهران تعطیل شدند؟ -
25 آبان 1405ماجرای قتل سوگند صیادی دختر نوجوان در کرمانشاه چه بود؟ -
29 آبان 1405شنبه ۳۰ آبان خوزستان تعطیل میشود؟ آخرین وضعیت مدارس، ادارات و بانکها را بخوانید -
25 آبان 1405پیشنهاد شباب الاهلی برای جذب پدیده پرسپولیس -
29 آبان 1405خبر بد برای استقلالیها؛ انتقال جنجالی به السد -
24 آبان 1405فردا مازندران تعطیل میشود؟ آخرین وضعیت تعطیلی مدارس، ادارات و بانکها یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵ -
30 آبان 1405جدول قطعی برق تهران امروز شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵ + نقشه و برنامه خاموشی برق من
