کودکی در محکمه وجدان
کودکی که سهمش از جهان، پیش از شناختن معنای عدالت، با محرومیت گره خورده است، چه گناهی مرتکب شده که باید بهای نابرابریهای بزرگسالان را بپردازد؟
کودکی را تصور کنید که پشت ویترین مغازهای ایستاده و به کفشهایی نگاه میکند که اندازه پاهای اوست. برای لحظهای خود را با آن کفشها در حیاط مدرسه میبیند. سپس نگاهش به مادر میافتد و چیزی در چهره او میخواند که هنوز نامش را نمیداند. پرسشی بر زبان نمیآورد. دست مادر را میگیرد و راه میافتد. در این سکوت کوتاه، اتفاقی رخ داده که شاید سالها در خاطرش بماند. او برای نخستین بار دریافته است که میان خواستن و داشتن، فاصلهای وجود دارد که با اشتیاق کودکانه پیموده نمیشود. اندوه حقیقی این صحنه در محروم ماندن از یک جفت کفش خلاصه نمیشود. کودک چیزی از جهان بزرگسالان آموخته است که برای فهمیدنش بسیار کوچک بوده است.
بزرگسالان معمولاً برای نابرابری توضیحاتی آماده دارند. از اقتصاد، شرایط اجتماعی، تفاوت فرصتها و دشواریهای زندگی سخن میگویند. این توضیحات ممکن است درست باشند، اما هیچکدام پاسخ پرسش کودکی را نمیدهند که میخواهد بداند چرا زندگی او با زندگی همکلاسیاش چنین تفاوتی دارد. ذهن کودک هنوز با منطق پیچیده روابط اقتصادی آشنا نشده است. او جهان را از خلال تجربههای نزدیک خود میشناسد و ممکن است محرومیت را به کمارزش بودن خویش نسبت دهد. همین احتمال، مسئولیت اخلاقی بزرگسالان را سنگینتر میکند. جامعه باید مراقب باشد که نابرابری امکانات، در ذهن کودک به نابرابری ارزش انسانها تبدیل نشود.
گناهی که بر دوش بیگناهان میافتد
در زندگی خانوادههای نیازمند، کودکان گاه زودتر از موعد با نگرانیهای بزرگسالان آشنا میشوند. صدای گفتوگوی پدر و مادر درباره اجاره خانه، اضطراب مادر هنگام پرداخت هزینه درمان یا سکوتی که پس از شنیدن قیمت یک وسیله ضروری بر خانه حاکم میشود، از نگاه حساس آنان پنهان نمیماند. برخی کودکان میکوشند خواستههای خود را کوچک کنند تا بار بیشتری بر دوش خانواده نگذارند. کودکی که از درخواست دفتر تازه صرفنظر میکند یا بیماری خود را دیرتر به زبان میآورد، ممکن است در ظاهر رفتاری سنجیده نشان دهد، اما در درون او مرز میان مسئولیت و احساس گناه بهتدریج مخدوش میشود.
چه تناقض دردناکی است که انسانی در آغاز زندگی، برای دشواریهایی احساس مسئولیت کند که هیچ نقشی در پدید آمدنشان نداشته است. کودک به محبت و امنیت نیاز دارد تا بتواند اشتباه کند، بیاموزد، بازی کند و جهان را بشناسد. هنگامی که نگرانی دائمی جای کنجکاوی را میگیرد، بخشی از آزادی روانی او محدود میشود. رشد زودهنگام ظاهری نیز همواره نشانه پختگی نیست. پشت رفتار آرام و حسابگرانه بعضی کودکان، ممکن است ترسی عمیق از افزودن بر رنج والدین پنهان شده باشد.
عدالت از نگاه کودکی که منتظر مانده است
عدالت برای کودک ابتدا در تجربههای ساده زندگی معنا پیدا میکند. در مدرسه، هنگامی که دیگران امکان شرکت در فعالیتی را دارند و او به دلیل هزینه آن کنار میماند، مفهوم فرصت برابر را با تمام وجود لمس میکند. در جمع همسالان، وقتی ناچار میشود برای نداشتن چیزی توضیح بدهد، با نگاه و قضاوت دیگران روبهرو میشود. تجربههای تکرارشونده محرومیت میتوانند بر اعتمادبهنفس و احساس تعلق او اثر بگذارند. جامعهای که به آینده خود میاندیشد، باید این تجربههای کوچک اما تعیینکننده را جدی بگیرد.
آموزش، سلامت، تغذیه مناسب و امکان بازی و مشارکت اجتماعی، از نیازهای اساسی رشد کودک هستند. دسترسی به این امکانات نباید به توان مالی خانواده وابسته بماند. کودکی که استعداد موسیقی، ورزش یا دانشآموزی برجسته بودن را در خود دارد، برای شکوفایی به فرصت نیازمند است. استعداد در خانوادههای برخوردار متولد نمیشود و محرومیت اقتصادی نیز نشانه فقدان توانایی نیست. آنچه سرنوشت بسیاری از کودکان را از یکدیگر جدا میکند، امکان پرورش استعدادها و برخورداری از حمایت در زمان مناسب است.
وجدان در برابر سرنوشت کودکان
در فعالیتهای نیکوکارانه، مواجهه با نیاز کودکان پرسشی فراتر از تأمین امکانات مادی پیش روی ما قرار میدهد. چگونه میتوان به کودکی یاری رساند و همزمان احساس ارزشمندی او را حفظ کرد؟ کودکی که برای دریافت حمایت در برابر دیگران معرفی میشود، ممکن است سالها تصویر آن لحظه را با خود حمل کند. حتی سخنی که با نیت مهربانی بیان شده، اگر بر محرومیت او تأکید کند، میتواند احساس تفاوت و شرمندگی را در ذهنش تقویت کند. حفظ حریم خصوصی خانوادهها و پرهیز از نمایش رنج کودکان، بخشی از مسئولیت اخلاقی نیکوکاری است.
در «خیریه طاهره رضا»، توجه به زنان سرپرست خانوار و کودکان نیازمند با ضرورت پاسداری از همین کرامت انسانی پیوند دارد. حمایت از مادران برای دستیابی به استقلال اقتصادی، میتواند بر امنیت زندگی فرزندان آنان نیز اثر بگذارد. فراهم شدن فرصتهای آموزشی و امکان مشارکت کودکان در فعالیتهای متناسب با سنشان نیز به گسترش افق آینده آنان کمک میکند. ارزش این حمایتها را باید در تغییری جست که در کیفیت زندگی و قدرت انتخاب خانواده پدید میآورند. هر کودک حق دارد خود را انسانی برخوردار از استعداد و آینده بداند و تجربه دریافت کمک، این احساس را از او نگیرد.
محکمهای در برابر همه ما
روز جهانی کودک، با تمام مراسم و سخنان محبتآمیزش، پرسشی دشوار را در برابر وجدان جامعه قرار میدهد: چه اندازه از حقوقی که برای کودکان برمیشماریم، در زندگی واقعی آنان تحقق یافته است؟ پاسخ را باید در مدرسهای یافت که کودکی به دلیل مشکلات اقتصادی از فعالیتهایش کنار مانده، در خانهای که نگرانی معیشت بر آرامش فرزندان سایه انداخته و در فرصتهایی که پیش از شناخته شدن استعدادها از دست رفتهاند. مسئولیت حمایت از کودکان میان خانواده، نهادهای عمومی و مجموعههای اجتماعی تقسیم میشود. هر یک از این بخشها در ساختن شرایطی عادلانهتر سهم دارند.
اندیشه به سرنوشت کودکان نیازمند، وجدان انسان را با پرسشی آزاردهنده روبهرو میکند. ما بزرگسالان جهانی ساختهایم که در آن بعضی کودکان پیش از آموختن معنای عدالت، با پیامدهای نابرابری زندگی میکنند. آنان از تصمیمهای اقتصادی و اجتماعی ما آگاهی ندارند، اما آثارشان را در خانه، مدرسه و رؤیاهای خویش احساس میکنند. روزی که این کودکان بزرگ شوند، شاید بسیاری از دشواریهای گذشته را به یاد آورند. آنچه اهمیت دارد، تصویری است که از رفتار ما در حافظه آنان باقی خواهد ماند. در محکمه وجدان، این ما هستیم که باید پاسخ دهیم چرا کودکی، برای برخورداری از ابتداییترین حقوق زندگی، ناچار به انتظار مانده است.
نویسنده: موذن زاده
-
زنده ماندن یا زندگی کردن؛ وقتی تمام توانمان صرف دوام آوردن میشود
-
چرا «آرد نخودچی گلها» استاندارد طلایی بازار است؟
-
ترامپ در دیدار با پوتین چه پیامی برای تهران داشت؟
-
استایل خاص علیرضا بیرانوند در مراسم بهترینهای آسیا خبرساز شد
-
خبرنگار الشرق الاوسط: بیرانوند مرد سال آسیا شد
-
پس از "یل" برنامه "صحنه" هم متوقف شد
-
پادشاه گلهای هیمالیا را ببینید
-
ببینید| هوش گربه سگ را قال گذاشت!
-
125 آبان 1405خبر فوری تعطیلی مدارس تهران فردا سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵؛ مدارس و ادارات تهران تعطیل شدند؟
-
226 آبان 1405آخرین وضعیت تعطیلی مدارس فارس و شیراز فردا چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵
-
327 آبان 1405تصویر مدیر مدرسه «سوگند صیادی» در فضای مجازی منتشر شد
-
425 آبان 1405ماجرای قتل سوگند صیادی دختر نوجوان در کرمانشاه چه بود؟
-
22 آبان 1405دانلود قسمت ششم سریال یل + لینک مستقیم -
23 آبان 1405دانلود نماهنگ/ زدیم دوباره می زنیم با نوای مهدی رسولی -
25 آبان 1405لیست خروج استقلال تهران در نیمفصل؛ سهراب بختیاریزاده همه را سورپرایز کرد؟ -
25 آبان 1405خبر فوری تعطیلی مدارس تهران فردا سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵؛ مدارس و ادارات تهران تعطیل شدند؟ -
25 آبان 1405پیشنهاد شباب الاهلی برای جذب پدیده پرسپولیس -
22 آبان 1405تعطیلی مدارس اصفهان فردا شنبه 23 آبان ماه 1405 به دلیل آلودگی هوا -
22 آبان 1405تعطیلی مدارس کرج فردا شنبه 23 آبان ماه 1405 به دلیل آلودگی هوا -
24 آبان 1405فردا مازندران تعطیل میشود؟ آخرین وضعیت تعطیلی مدارس، ادارات و بانکها یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵ -
27 آبان 1405تصویر مدیر مدرسه «سوگند صیادی» در فضای مجازی منتشر شد -
24 آبان 1405تعطیلی مدارس تهران فردا دوشنبه ۲۵ آبان/ آلودگی هوا دوباره تصمیمساز میشود؟