۲۷۳ همت وام کجا رفت؟

به گزارش خبرنگار اقتصادی ایونا، بانک مرکزی در واکنش به گزارش‌هایی که آمار اعلام‌شده از سوی این نهاد را «بیش‌اظهاری» یا «غیرواقعی» دانسته بودند، جزئیات عملکرد بانک‌ها را منتشر و اعلام کرد تا ۲۶ شهریور ۱۴۰۵ بیش از ۲۷۳ هزار میلیارد تومان تسهیلات قرض‌الحسنه ازدواج، فرزندآوری، اشتغال و ودیعه مسکن به یک میلیون و ۲۸۵ هزار متقاضی پرداخت شده است.

بانک مرکزی تأکید کرده این ارقام از آمار عملکرد شبکه بانکی استخراج شده و پیش‌تر نیز اطلاعات مربوط به تسهیلات پرداخت‌شده تا پایان بهار در پایگاه اطلاع‌رسانی این بانک منتشر شده بود. بر اساس اعلام بانک مرکزی، رقم ۱۳۱ همتی که مربوط به پایان بهار بود، در ادامه سال افزایش یافته و تا ۲۶ شهریور به بیش از ۲۷۳ همت رسیده است.

۱۳۱ همت در بهار؛ ۲۷۳ همت تا پایان شهریور

بانک مرکزی می‌گوید تا پایان بهار ۱۴۰۵، شبکه بانکی بیش از ۱۳۱ همت تسهیلات تکلیفی قرض‌الحسنه و ودیعه مسکن پرداخت کرده بود. این رقم مربوط به گزارش عملکردی است که در ۳۰ تیرماه منتشر شد.

اما در ادامه، حجم پرداخت‌ها افزایش پیدا کرد و طبق آمار جدید، مجموع تسهیلات مورد اشاره تا ۲۶ شهریور به بیش از ۲۷۳ همت رسید. به این ترتیب، رقم اعلام‌شده برای نیمه نخست سال تقریباً بیش از دو برابر رقم ثبت‌شده تا پایان بهار شده است.

البته این دو رقم را نباید به‌عنوان عملکرد دو دوره کاملاً مشابه مقایسه کرد؛ زیرا سرفصل‌ها و بازه زمانی مورد محاسبه در اطلاعیه بانک مرکزی یکسان نیست و بخشی از رقم ۲۷۳ همت مربوط به تسهیلات ودیعه مسکن پرداخت‌شده از ابتدای تیر ۱۴۰۴ است.

همین نکته در خواندن آمار اهمیت دارد؛ عدد بزرگ‌تر لزوماً به معنای پرداخت ۱۴۲ همت تسهیلات جدید در سه ماه تابستان نیست، بلکه ترکیبی از عملکرد سال جاری در برخی سرفصل‌ها و تسهیلات ودیعه مسکن در بازه زمانی متفاوت است.

وام ازدواج؛ ۴۰۴ هزار فقره وام در شش ماه

بزرگ‌ترین بخش آمار جدید بانک مرکزی مربوط به تسهیلات ازدواج است.

بر اساس اعلام این بانک، از ابتدای سال ۱۴۰۵ تا ۲۶ شهریور، ۴۰۴ هزار فقره تسهیلات قرض‌الحسنه ازدواج به ارزش بیش از ۱۳۶ همت پرداخت شده است.

بانک مرکزی این رقم را نسبت به مدت مشابه سال گذشته دارای رشد ۴۵ درصدی در تعداد و مبلغ تسهیلات پرداختی اعلام کرده است.

این یعنی تقریباً یک‌سوم کل تعداد دریافت‌کنندگان تسهیلاتی که بانک مرکزی در این اطلاعیه اعلام کرده، مربوط به وام ازدواج بوده است.

اما در کنار رقم پرداختی، مسئله صف متقاضیان همچنان یکی از موضوعات مهم در حوزه تسهیلات تکلیفی است؛ زیرا افزایش تعداد وام‌های پرداخت‌شده الزاماً به معنای حذف صف یا دسترسی سریع همه متقاضیان به منابع بانکی نیست.

از این رو، دو شاخص باید هم‌زمان دیده شوند: تعداد و مبلغ تسهیلات پرداخت‌شده و تعداد متقاضیان باقی‌مانده در صف.

۲۶ همت برای فرزندآوری

دومین بخش مهم، تسهیلات قرض‌الحسنه فرزندآوری است.

بانک مرکزی اعلام کرده تا ۲۶ شهریور، ۲۷۷ هزار متقاضی در سراسر کشور در مجموع بیش از ۲۶ همت تسهیلات فرزندآوری دریافت کرده‌اند.

طبق اعلام بانک مرکزی، تعداد تسهیلات پرداخت‌شده نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲۱ درصد و مبلغ آن ۲۴ درصد افزایش داشته است.

این آمار در شرایطی منتشر شده که تسهیلات ازدواج و فرزندآوری همچنان از جمله مهم‌ترین تکالیف شبکه بانکی در اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت محسوب می‌شوند.

در نتیجه، افزایش پرداخت این تسهیلات از نگاه بانک مرکزی بخشی از عملکرد شبکه بانکی در اجرای تکالیف قانونی است، نه صرفاً یک شاخص اعتباری معمول.

۸۰ همت برای ودیعه مسکن؛ اما در یک بازه زمانی متفاوت

در بخش ودیعه مسکن، بانک مرکزی عدد ۸۰ همت را اعلام کرده است.

بر اساس این گزارش، طی یک سال منتهی به پایان بهار ۱۴۰۵، بیش از ۶۲ همت تسهیلات ودیعه مسکن به ۳۵۷ هزار نفر پرداخت شده بود. پس از آن نیز تا ۲۶ شهریور، حدود ۱۸ همت دیگر به ۶۸ هزار نفر پرداخت شد.

در مجموع، تعداد دریافت‌کنندگان به ۴۲۵ هزار نفر و رقم پرداختی به بیش از ۸۰ همت رسیده است.

نکته قابل توجه این است که این ۸۰ همت از نظر بازه زمانی با رقم ۱۹۳ همت مربوط به ازدواج، فرزندآوری و اشتغال یکسان نیست. بانک مرکزی در محاسبه نهایی، تسهیلات ودیعه مسکن را از ابتدای تیر ۱۴۰۴ تا ۲۶ شهریور ۱۴۰۵ محاسبه کرده است.

بنابراین برای ارزیابی عملکرد شش‌ماهه شبکه بانکی، نمی‌توان همه ارقام را بدون توجه به دوره زمانی در کنار یکدیگر قرار داد.

سهم اشتغال و سایر تسهیلات؛ ۳۱ همت

بانک مرکزی همچنین اعلام کرده از ابتدای سال ۱۴۰۵ تا ۲۶ شهریور، بیش از ۳۱ همت تسهیلات قرض‌الحسنه در سایر سرفصل‌های تکلیفی، از جمله اشتغال پرداخت شده است.

این منابع به بیش از ۱۸۰ هزار نفر اختصاص یافته است.

با احتساب ازدواج، فرزندآوری و سایر سرفصل‌های قرض‌الحسنه، رقم پرداختی از ابتدای سال تا این تاریخ به بیش از ۱۹۳ همت رسیده و تعداد دریافت‌کنندگان این بخش به بیش از ۸۶۰ هزار نفر افزایش یافته است.

بانک مرکزی سپس رقم ۸۰ همتی ودیعه مسکن را به این مجموعه اضافه کرده و مجموع را بیش از ۲۷۳ همت برای یک میلیون و ۲۸۵ هزار نفر اعلام کرده است.

اختلاف بر سر عدد یا بر سر روش محاسبه است؟

اهمیت اطلاعیه اخیر بانک مرکزی فقط در تکذیب یک ادعا نیست؛ مسئله اصلی، نحوه خواندن آمار تسهیلات تکلیفی است.

بانک مرکزی می‌گوید آمار پرداختی بر اساس عملکرد ثبت‌شده شبکه بانکی منتشر شده و این نهاد در انتشار آن دخل و تصرفی ندارد. در مقابل، اگر رسانه‌ای نسبت به رقم اعلامی تردید دارد، نقطه اصلی بررسی باید داده‌های خام، دوره زمانی، سرفصل تسهیلات و نحوه تجمیع ارقام باشد.

به بیان دیگر، برای سنجش صحت رقم ۲۷۳ همت باید مشخص باشد هر عدد متعلق به چه بازه زمانی و چه نوع تسهیلاتی است؛ زیرا ترکیب تسهیلات ازدواج و فرزندآوری سال ۱۴۰۵ با تسهیلات ودیعه مسکن محاسبه‌شده از تیر ۱۴۰۴، یکسان نیست.

از همین رو، اختلاف بر سر آمار زمانی دقیق‌تر قابل ارزیابی است که داده‌های جزئی بانک‌ها، تعداد پرونده‌های پرداخت‌شده، مبالغ پرداختی و بازه زمانی هر سرفصل در یک جدول واحد منتشر شود.

حملات سایبری هم در روایت بانک مرکزی وارد شد

بانک مرکزی در بخش دیگری از اطلاعیه خود اعلام کرده است که شبکه بانکی در همین دوره با حملات سایبری به برخی بانک‌های مهم و اثرگذار در حوزه پرداخت تسهیلات تکلیفی مواجه بوده، اما پرداخت تسهیلات ادامه یافته است.

این نهاد عملکرد شبکه بانکی را در این شرایط «بسیار مطلوب» توصیف کرده و آن را حاصل همکاری مدیران و کارکنان بانک‌ها دانسته است.

البته این بخش از اطلاعیه بیشتر ناظر بر ارزیابی بانک مرکزی از عملکرد شبکه بانکی است و برای سنجش مستقل آن باید آمار اختلالات، مدت زمان توقف خدمات و میزان اثر حملات سایبری بر فرآیند پرداخت تسهیلات نیز منتشر شود.

بانک مرکزی: انگیزه‌ای برای بیش‌اظهاری وجود ندارد

بانک مرکزی در واکنش به ادعای بیش‌اظهاری اعلام کرده است که مطابق تکلیف قانونی، آمار عملکرد خود را بدون دخل و تصرف به مراجع ذی‌ربط از جمله وزارت امور اقتصادی و دارایی و کمیسیون‌های مرتبط مجلس ارائه می‌کند و این اطلاعات به‌صورت دوره‌ای در پایگاه اطلاع‌رسانی بانک نیز منتشر می‌شود.

این بانک تأکید کرده است که انگیزه‌ای برای بیش‌اظهاری آمار تسهیلات پرداختی ندارد.

بانک مرکزی همچنین از رسانه‌هایی که به گفته این نهاد عملکرد شبکه بانکی را کم‌اهمیت جلوه می‌دهند خواسته از انتشار مطالب غیرواقعی خودداری کنند و تأکید کرده چنین مطالبی می‌تواند موجب تشویش افکار عمومی و بی‌انگیزگی کارکنان شبکه بانکی شود.

سوال؛ آیا افزایش رقم کل تسهیلات پرداختی به معنای کاهش واقعی صف متقاضیان وام نیز بوده است؟

آنچه بانک مرکزی در اطلاعیه جدید اعلام کرده، پرداخت بیش از ۲۷۳ همت تسهیلات به یک میلیون و ۲۸۵ هزار نفر است؛ رقمی که از ترکیب پرداخت‌های ازدواج، فرزندآوری، اشتغال و ودیعه مسکن به دست آمده است.

در این میان، وام ازدواج با ۱۳۶ همت، فرزندآوری با ۲۶ همت، سایر تسهیلات تکلیفی قرض‌الحسنه با ۳۱ همت و ودیعه مسکن با ۸۰ همت، اجزای اصلی این عدد را تشکیل می‌دهند.

بنابراین، بحث درباره عملکرد شبکه بانکی را نمی‌توان فقط با یک عدد ۲۷۳ همتی پایان داد. مسئله اصلی این است که این منابع دقیقاً در چه بازه‌هایی، به چه تعداد متقاضی و با چه میزان انتظار پرداخت شده‌اند؟

خبرنگار : عاروان