آمریکا؛ سرزمین موعود یا سرزمین سرگشتگی ها؟
رمان «آمریکا» اثر فرانتس کافکا، داستان نوجوانی به نام کارل روسمان است که بنا به تصمیم خانواده اش وارد آمریکا میشود که در آن هیچ چیز آنطور که انتظار دارد پیش نمیرود. این رمان ناتمام، که بعدها با عنوان «آمریکا» منتشر شد، نخستین تجربه جدی کافکا در رماننویسی است و بسیاری از مضامین آشنای آثار او، از بیگانگی و سرگشتگی تا قدرت، بوروکراسی و ناتوانی انسان در پیدا کردن جایگاه خود، در آن دیده میشود.
سرزمین تازه برای کارل نه آغاز یک زندگی آزاد، بلکه زنجیرهای از اخراجها، سوءتفاهمها، وابستگیها و شکستهاست. این رمان ناتمام که کافکا آن را «گمشده» مینامید، نخستین رمان اوست و بسیاری از عناصر جهان آشنای کافکایی را پیش از «محاکمه» و «قصر» در خود جای داده است.
داستان «آمریکا» از کجا آغاز میشود؟
کارل روسمان نوجوانی اهل پراگ است که پس از ماجرایی با خدمتکار خانواده، به تصمیم پدر و مادرش راهی آمریکا میشود. خدمتکار از کارل باردار شده و خانواده برای جلوگیری از رسوایی، او را از اروپا دور میکنند.
بنابراین کارل نه بهعنوان یک مهاجر داوطلب، بلکه بهعنوان پسری راندهشده وارد آمریکا میشود؛ و همین نکته از همان ابتدا اهمیت دارد. او قرار است در سرزمین فرصتها زندگی تازهای پیدا کند، اما در واقع از همان نخستین صفحهها چیزی را با خود به آمریکا آورده که بارها در رمان تکرار خواهد شد: تجربه طردشدن.
کشتی در بندر نیویورک پهلو میگیرد و کارل، پیش از پیادهشدن، متوجه میشود چمدانش را جا گذاشته است. برای پیدا کردن آن به بخش دیگری از کشتی میرود و با یک مأمور موتورخانه یا همان «آتشکار» آشنا میشود که از رفتار مافوقهایش شکایت دارد. کارل که هنوز تصور میکند عدالت و گفتوگو میتواند مشکلات را حل کند، تصمیم میگیرد به او کمک کند.
در همین ماجرا، اتفاقی مهم رخ میدهد: کارل با عموی ثروتمندش، سناتور یاکوب، روبهرو میشود؛ مردی که در آمریکا به موفقیت رسیده و میتواند برای مدتی نقش حامی کارل را بازی کند.
آمریکا برای کارل ابتدا شبیه یک فرصت است
عموی کارل او را نزد خود میبرد و زندگی نسبتاً مرفهی برایش فراهم میکند. کارل زبان انگلیسی یاد میگیرد، با زندگی آمریکایی آشنا میشود و حتی به نظر میرسد سرانجام ممکن است بتواند جای خودش را در این جامعه پیدا کند.
اما این آرامش کوتاه است.
کارل بدون اجازه عمویش دعوت یکی از دوستان او را میپذیرد و همین تصمیم کافی است تا عمویش او را کنار بگذارد. بدون محاکمه، توضیح یا فرصت دفاع، کارل دوباره به خیابان رانده میشود.
این الگو از اینجا به بعد مرتب تکرار میشود:
پذیرفتهشدن → امید به یک زندگی تازه → گرفتارشدن → اخراج یا طردشدن → شروع دوباره.
به همین دلیل، زندگی کارل بیشتر از آنکه یک سفر باشد، مجموعهای از ایستگاههای سرگشتگی است. سایت رسمی آثار کافکا نیز «گمشده» را نوعی روایت ایستگاهی میداند که در آن هر مرحله، کارل را به سقوط اجتماعی بیشتری میرساند.
از هتل تا سقوط اجتماعی
کارل بعد از ترک عمویش با دو ولگرد، دلامارشه و رابینسون، آشنا میشود. این دو قرار نیست نجاتدهنده او باشند؛ برعکس، آشنایی با آنها او را وارد مرحله تازهای از مشکلات میکند.
او سرانجام در هتل عظیم «اوکسیدنتال» بهعنوان آسانسورچی مشغول به کار میشود.
هتل یکی از مهمترین بخشهای رمان است؛ چون کافکا در آنجا جامعهای پیچیده و سلسلهمراتبی را به تصویر میکشد. آدمها در طبقات مختلف کار میکنند، هرکس مقام و وظیفه مشخصی دارد و یک اشتباه کوچک میتواند زندگی فرد را نابود کند.
کارل زمانی که تلاش میکند به رابینسون کمک کند، محل کارش را ترک میکند. غیبت او بهانهای میشود برای اخراجش. هیچکس واقعاً به توضیح او گوش نمیدهد.
اینجا یکی از مهمترین ویژگیهای جهان کافکا آشکار میشود:
مسئله فقط این نیست که کارل اشتباه کرده؛ مسئله این است که سیستم اصلاً علاقهای به شنیدن توضیح او ندارد.
برونلدا؛ یک مرحله پایینتر
پس از هتل، کارل دوباره سرگردان میشود و سرانجام نزد برونلدا، خواننده سابق اپرا، قرار میگیرد. او در این خانه نیز آزادی چندانی ندارد و عملاً به خدمتکار تبدیل میشود.
کارل تلاش میکند از این وضعیت فرار کند، اما باز هم موفق نمیشود. حتی زمانی که تصور میکند میتواند راهی برای خروج پیدا کند، در ساختاری تازه گرفتار میشود.
در اینجا دیگر سقوط کارل فقط اقتصادی نیست؛ او به تدریج اختیار زندگی خودش را نیز از دست میدهد.
مجسمه آزادی با یک شمشیر در دست
یکی از مشهورترین تصاویر رمان در همان ابتدای داستان اتفاق میافتد.
وقتی کشتی کارل به نیویورک نزدیک میشود، او مجسمه آزادی را میبیند؛ اما در تصور کافکا، مجسمه به جای مشعل آزادی، شمشیر در دست دارد.
این تصویر را نمیتوان صرفاً یک اشتباه یا توصیف عجیب دانست. آمریکا در ذهن کافکا از همان ابتدا سرزمینی دوگانه است: جایی که از یک سو وعده آزادی و فرصت میدهد و از سوی دیگر با قدرت، انضباط و تهدید همراه است. یا حتی میتواند نشان دهنده این باشد که کافکا عدالت را کور می داند (با توجه به تحصیلات آکادمیک کافکا در رشته حقوق تا مدرک دکتری) و این را در روابط شخصیت ها، موضوع و مکان داستان ها و درگیری شخصیت اصلی داستان با پیرامونش می توان دید. هیچ وقت عدالت برای قهرمان هایش کاری نکرد و همیشه از شفاف سازی پرهیز داشت. برای همین است که کارل نیز دقیقاً با همین تناقض روبهرو میشود.
او وارد سرزمین آزادی میشود، اما تقریباً در تمام رمان، دیگران برایش تصمیم میگیرند.
پایان «آمریکا»؛ جایی که داستان متوقف میشود
و اما مهمترین نکته درباره رمان:
«آمریکا» پایان قطعی ندارد.
کافکا رمان را ناتمام گذاشت. آخرین بخش باقیمانده، که معمولاً با عنوان «تئاتر طبیعی اوکلاهما» شناخته میشود، نشان میدهد کارل به آگهی تئاتری برمیخورد که اعلام میکند تقریباً برای همه کاری وجود دارد.
برای کارلی که تمام رمان را در جستوجوی جایی برای تعلق بوده، این آگهی شبیه یک فرصت نجات است.
او برای استخدام به محل میرود. فرایند پذیرش، مانند بسیاری از موقعیتهای دیگر رمان، عجیب و پیچیده است. در نهایت کارل پذیرفته میشود؛ البته نه بهعنوان بازیگر یا هنرمندی بزرگ، بلکه برای کارهای فنی و سطح پایین.
سپس با دیگر پذیرفتهشدگان سوار قطار میشود و راهی اوکلاهما میشود. متن در همین سفر و در حالی که کارل برای نخستین بار عظمت آمریکا را درک میکند، متوقف میشود.
و اینجا یکی از جذابترین رازهای آثار کافکا شکل میگیرد:
کارل قرار بود چه سرنوشتی پیدا کند؟
آیا کافکا برای کارل پایان خوش در نظر گرفته بود؟
ماکس برود، دوست نزدیک کافکا و کسی که رمان را پس از مرگ او منتشر کرد، گفته بود کافکا قصد داشته داستان در تئاتر اوکلاهما به نوعی پایان خوش برسد.
طبق روایت برود، این تئاتر قرار بود برای کارل چیزی شبیه یک بهشت باشد؛ جایی که او بتواند شغل، آزادی، حمایت و حتی خانواده و خانهاش را دوباره پیدا کند.
اگر این روایت درست باشد، «آمریکا» میتوانست عجیبترین پایان را میان رمانهای کافکا داشته باشد:
قهرمانی که تمام عمر داستان را در حال طردشدن بوده، سرانجام جایی پیدا میکند که او را میپذیرد.
اما مسئله اینجاست که یک سند از خود کافکا، این پایان خوش را بهشدت زیر سؤال میبرد.
کارل قرار بود بمیرد؟
در یادداشتی از دفتر خاطرات کافکا در سال ۱۹۱۵، او سرنوشت کارل روسمان را در کنار سرنوشت یوزف ک. در «محاکمه» قرار میدهد و از مرگی برای هر دو سخن میگوید؛ با این تفاوت که کارل، بهعنوان فرد بیگناه، ظاهراً به شکلی متفاوت از یوزف ک. از میان میرود.
بنابراین دو تصور کاملاً متفاوت درباره پایان «آمریکا» وجود دارد:
پایان اول:
کارل سرانجام در تئاتر اوکلاهما جای خود را پیدا میکند و به نوعی به آزادی، شغل، تعلق و حتی خانواده بازمیگردد.
پایان دوم:
تئاتر اوکلاهما فقط آخرین ایستگاه سرگشتگی اوست و کارل، مانند یوزف ک.، در نهایت قربانی همان جهانی میشود که از ابتدا در آن گرفتار بوده است.
اما هیچکدام را نمیتوان پایان قطعی دانست؛ چون کافکا رمان را تمام نکرد.
پایان سوم:
اما پایان سوم دقیقا همان جایی است که رمان ناتمام تمام شده. «آمریکا یا گمشده» و دو رمان دیگر او و چند داستان کوتاه و بلند دیگر کافکا به همین سرنوشت مبتلا شدند. تمام نشدن رمان ها و برخی از آثارش بخشی از ویژگی کارهایش شدند که تفسیرپذیر شدند.
چرا «آمریکا» اینقدر مهم است؟
«آمریکا» فقط داستان نوجوانی نیست که از اروپا به آمریکا فرستاده میشود. این رمان آزمایشگاه شکلگیری جهان کافکاست.
در آن میتوان تقریباً همه عناصر مهمی را دید که بعدها در «محاکمه» و «قصر» به شکل کاملتری ظاهر میشوند:
انسان بیگانه، قدرت ناشناخته، سلسلهمراتب، بوروکراسی، سوءتفاهم، طردشدن، جستوجوی هویت، تلاش برای تعلق و ناتوانی در فهم قواعد جهان.
حتی عنوان «آمریکا» نیز در اصل عنوانی نیست که کافکا برای نسخه نهایی انتخاب کرده باشد. او بعدها از اثر با عنوان «مفقودشده» یا گمشده (Der Verschollene) یاد میکرد و «آمریکا» عنوانی بود که ماکس برود پس از مرگ کافکا برای انتشار انتخاب کرد.
و شاید عنوان «مفقودشده» از «آمریکا» هم به روح داستان نزدیکتر باشد: کارل نه فقط در آمریکا، بلکه در تمام طول رمان در حال گمشدن است.
او از خانه گم میشود، از حمایت خانواده گم میشود، از موقعیت اجتماعیاش سقوط میکند، شغلش را از دست میدهد و هر بار که تصور میکند بالاخره جایی برای ایستادن پیدا کرده، دوباره به نقطهای ناشناخته پرتاب میشود.
در پایان هم قطار به سمت اوکلاهما حرکت میکند.
کارل هنوز به مقصد نرسیده است.
و شاید دقیقاً به همین دلیل، «آمریکا» یکی از کافکاییترین پایانهای ممکن را دارد:
نه با مرگ قهرمان تمام میشود، نه با نجات او؛ بلکه درست در لحظهای متوقف میشود که برای نخستین بار احتمال نجات به وجود آمده است.
خبرنگار : آقابابایی
-
محکومیت تجاوزات اسرائیل به سوریه؛ اقداماتی که قوانین بینالمللی را زیر پا میگذارد!
-
فتح سهامتیاز حساس در خانه؛ غرش یاران گازهلل برابر ایگل رویال ده مونگو
-
بیرانوند: آیا ۲۲ سال انتظار به پایان میرسد؟ / شانس ایران برای جایزه مرد سال آسیا!
-
سعید اسماعیلی؛ قهرمان المپیک با گرانترین قرارداد تاریخ کشتی فرنگی به سپاهان پیوست!
-
هشدار هواشناسی: برف و کولاک در تهران در راه است! / احتمال سیلاب و سقوط سنگ تا جمعه
-
امتیازها نصف شد؛ زورآزمایی جذاب تهکستیلاک ودزاکی و زهلهزنیکار پانکهوو برنده نداشت
-
نامه هشدارآمیز وزارت اطلاعات به قالیباف؛ تهدیدات جدید امنیتی در افق!
-
بررسی سازوکار طرحهای پانزی و نشانههای هشداردهنده کلاهبرداریهای مالی با وعده سودهای دلاری
-
125 آبان 1405پرسه در ذهن مردی که عشق را از دست داده است؛ نگاهی به «سلوک» دولتآبادی
-
225 آبان 1405از گفتن یک قصه تا ساختن شوق خواندن/ نگاهی به کتاب «قصهگویی؛ اهمیت و راه و رسم آن» اثر مصطفی رحماندوست
-
325 آبان 1405از کوچههای کودکی تا جهان اسطورهها؛ نگاهی به «غریبه در کندو»
-
425 آبان 1405جامعهای که کتاب نمیخواند، آینده را چگونه خواهد نوشت؟
-
22 آبان 1405دانلود قسمت ششم سریال یل + لینک مستقیم -
23 آبان 1405دانلود نماهنگ/ زدیم دوباره می زنیم با نوای مهدی رسولی -
25 آبان 1405لیست خروج استقلال تهران در نیمفصل؛ سهراب بختیاریزاده همه را سورپرایز کرد؟ -
25 آبان 1405خبر فوری تعطیلی مدارس تهران فردا سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵؛ مدارس و ادارات تهران تعطیل شدند؟ -
25 آبان 1405پیشنهاد شباب الاهلی برای جذب پدیده پرسپولیس -
22 آبان 1405تعطیلی مدارس اصفهان فردا شنبه 23 آبان ماه 1405 به دلیل آلودگی هوا -
22 آبان 1405تعطیلی مدارس کرج فردا شنبه 23 آبان ماه 1405 به دلیل آلودگی هوا -
24 آبان 1405فردا مازندران تعطیل میشود؟ آخرین وضعیت تعطیلی مدارس، ادارات و بانکها یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵ -
24 آبان 1405تعطیلی مدارس تهران فردا دوشنبه ۲۵ آبان/ آلودگی هوا دوباره تصمیمساز میشود؟ -
25 آبان 1405تعطیلی مدارس گلستان سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵؛ آخرین وضعیت گرگان و ادارات