اتاق مصاحبه یا اتاق بازجویی؟
مصاحبه استخدامی نباید جلسهای برای مچگیری، قضاوتهای شخصی یا پرسیدن سؤالات بیربط باشد. با شفافسازی نیازهای شغلی و ارزیابی ساختاریافته مهارتها، میتوان فرآیند جذب را به تصمیمی منصفانه و برد-برد تبدیل کرد.
پشت پرده خطاهای استخدامی؛ چرا بعضی مصاحبهها به جای کشف استعداد، به شکار اشتباهات تبدیل میشوند؟
«خودتان را در پنج سال آینده کجا میبینید؟»
«بزرگترین نقطهضعف شما چیست؟»
«چرا ازدواج نکردهاید؟»
«خانه شخصی دارید یا اجارهنشین هستید؟»
«فرزند چندم خانواده هستید؟
اینها تنها بخشی از پرسشهایی است که ممکن است یک کارجو در مسیر استخدام با آنها روبهرو شود؛ پرسشهایی که گاهی مرز میان یک مصاحبه حرفهای و یک بازجویی شخصی را از بین میبرند.
مصاحبه استخدامی قرار است به سازمان کمک کند تا بفهمد آیا یک فرد برای یک موقعیت شغلی مناسب است یا نه؛ اما در بسیاری از موارد، این فرآیند به مجموعهای از پرسشهای کلیشهای، برداشتهای شخصی و قضاوتهای لحظهای تبدیل میشود.
کارشناسان منابع انسانی معتقدند نقطه شروع یک استخدام موفق، نه سؤال عجیب و غافلگیرکننده، بلکه تعریف دقیق نیاز شغلی و شایستگیهایی است که برای موفقیت در آن موقعیت ضروریاند.
مصاحبه برای پیدا کردن «آدم خوب» نیست
یکی از اشتباهات رایج در استخدام این است که تصور کنیم مصاحبهگر باید در چند دقیقه تشخیص دهد چه کسی «آدم خوبی» برای شرکت است.
اما در استخدام چیزی به نام «آدم خوب برای همه شرکتها» وجود ندارد.
ممکن است فردی برای یک سازمان کاملاً مناسب باشد و برای سازمانی دیگر انتخاب مناسبی نباشد. دلیل آن هم روشن است؛ شغلها، فرهنگ سازمانی، سطح مسئولیتها و انتظارات مدیران با یکدیگر متفاوتاند.
بنابراین سؤال اصلی باید این باشد:
این فرد برای این شغل، در این سازمان و با این سطح از مسئولیت، چقدر تناسب دارد؟
این تغییر نگاه میتواند بسیاری از خطاهای رایج در استخدام را کاهش دهد.
وقتی مصاحبهگر به جای شغل، شخصیت کارجو را قضاوت میکند
یکی از خطرناکترین بخشهای مصاحبه، زمانی آغاز میشود که مصاحبهگر به جای ارزیابی تواناییهای مرتبط با شغل، بر اساس برداشتهای شخصی خود تصمیم میگیرد.
نوع لباس پوشیدن، نحوه دست دادن، میزان شوخطبعی، شباهت فرد به مصاحبهگر یا حتی محل تولد و وضعیت خانوادگی میتواند ناخودآگاه روی قضاوت تأثیر بگذارد.
در ادبیات منابع انسانی، این مسئله بخشی از سوگیریهای انسانی در تصمیمگیری استخدامی محسوب میشود. منابع تخصصی تأکید میکنند که استانداردسازی فرآیند مصاحبه و استفاده از معیارهای مشخص میتواند اثر این سوگیریها را کاهش دهد.
به بیان ساده، اینکه «از یک نفر خوشمان آمد» نباید با این گزاره اشتباه گرفته شود که «این فرد احتمالاً عملکرد خوبی خواهد داشت».
سؤال عجیب، الزاماً سؤال هوشمندانه نیست
در سالهای اخیر، محتوای زیادی درباره «سؤالهای عجیب مصاحبه» منتشر شده است؛ سؤالهایی که گاهی قرار است خلاقیت، هوش یا توانایی حل مسئله کارجو را بسنجند.
اما سؤال مهم این است: این سؤال دقیقاً چه چیزی را اندازه میگیرد؟
اگر پاسخ این سؤال مشخص نباشد، احتمالاً با یک ابزار ارزیابی علمی روبهرو نیستیم.
استانداردهای منابع انسانی بر این امر تأکید میکنند که پرسشهای مصاحبه از نیازهای واقعی شغل استخراج شوند. برای مثال، اگر «حل مسئله» یکی از شایستگیهای کلیدی یک موقعیت شغلی است، بهتر است از کارجو درباره یک مسئله واقعی یا موقعیت شغلی مرتبط پرسیده شود تا اینکه صرفاً با یک معمای عجیب او را غافلگیر کنیم.
مصاحبه ساختاریافته؛ یک راه برای کاهش سلیقهای شدن استخدام
یکی از روشهایی که در منابع حرفهای منابع انسانی مورد تأکید قرار گرفته، مصاحبه ساختاریافته است.
در این روش، قبل از شروع مصاحبه مشخص میشود که چه شایستگیهایی باید سنجیده شوند، چه پرسشهایی برای آنها مطرح خواهد شد و پاسخها با چه معیارهایی ارزیابی میشوند.
به این ترتیب، قرار نیست یک داوطلب درباره یک موضوع خاص ۲۰ دقیقه صحبت کند و داوطلب دیگر درباره موضوعی کاملاً متفاوت.
منابع SHRM نیز بر استفاده از پرسشهای مشخص، معیارهای ارزیابی یکسان و مقیاسهای روشن برای امتیازدهی تأکید کردهاند؛ زیرا حتی وقتی همه داوطلبان سؤال مشابهی دریافت میکنند، شیوه امتیازدهی و تفسیر پاسخها میتواند منبع سوگیری باشد.
تجربه مهم است؛ اما تجربه به تنهایی کافی نیست
در استخدام، سابقه کاری یکی از مهمترین اطلاعات درباره یک کارجو است؛ اما «چند سال سابقه» لزوماً معادل «چند سال تجربه مؤثر» نیست.
دو نفر ممکن است هر دو پنج سال سابقه کار داشته باشند، اما یکی از آنها در این مدت با مسائل پیچیده، پروژههای متنوع و مسئولیتهای رو به رشد مواجه شده باشد و دیگری عمدتاً یک مجموعه فعالیت تکراری را انجام داده باشد.
بنابراین سؤال بهتر این نیست که:
«چند سال سابقه دارید؟»
بلکه باید پرسید:
«در این سالها چه مسئلههایی را حل کردهاید و چه دستاوردهایی داشتهاید؟»
در ارزیابی حرفهای، تجربه زمانی ارزشمندتر است که بتواند شواهدی از توانایی فرد برای انجام وظایف آینده ارائه کند.
مدرک دانشگاهی؛ نه بیارزش، نه همهچیز
مدرک دانشگاهی نیز در فرآیند استخدام جایگاه خود را دارد؛ اما مشکل زمانی ایجاد میشود که مدرک جایگزین ارزیابی مهارت شود.
برای بعضی مشاغل، تحصیلات تخصصی ضرورت دارد. اما در بسیاری از موقعیتها، توانایی واقعی فرد برای انجام کار، تجربه، نمونه کار و مهارتهای تخصصی میتواند اطلاعات مهمتری در اختیار کارفرما قرار دهد.
حتی کارشناسان منابع انسانی هشدار دادهاند که داشتن معدل بالا یا توانایی شناختی خوب، بهتنهایی تضمین نمیکند فرد در تمام ابعاد شغلی موفق باشد؛ چراکه عملکرد شغلی به مجموعهای از مهارتها و شایستگیها وابسته است.
بنابراین استخدام نباید به مسابقهای برای مقایسه نام دانشگاهها تبدیل شود.
از «چه میگویی» به «چه کردهای» برسیم
یکی از روشهای شناختهشده در مصاحبههای حرفهای، پرسشهای رفتاری است.
در این روش به جای اینکه صرفاً از فرد پرسیده شود «اگر با یک مشتری عصبانی مواجه شوید چه میکنید؟»، از او خواسته میشود تجربه واقعی مشابهی را که در گذشته داشته توضیح دهد.
چه اتفاقی افتاد؟
او چه تصمیمی گرفت؟
چرا آن تصمیم را گرفت؟
نتیجه چه شد؟
و اگر دوباره با همان شرایط مواجه شود، چه چیزی را متفاوت انجام خواهد داد؟
این نوع پرسشها میتوانند اطلاعات بیشتری درباره رفتار واقعی فرد در اختیار مصاحبهگر قرار دهند. البته کارشناسان تأکید میکنند که مصاحبه رفتاری نیز زمانی ارزشمندتر است که ساختاریافته باشد و پاسخها با معیارهای مشخص ارزیابی شوند. به عنوان یک روش، از روشهای STAR میشود الگوبرداری کرد.
آزمون عملی؛ گاهی بهتر از دهها سؤال
اگر قرار است یک برنامهنویس استخدام شود، چرا بخشی از توانایی او با یک مسئله واقعی برنامهنویسی سنجیده نشود؟
اگر قرار است نیروی فروش استخدام شود، چرا توانایی مذاکره او در یک موقعیت شبیهسازیشده بررسی نشود؟
اگر قرار است یک نیروی تولید محتوا استخدام شود، چرا نمونهای واقعی از کار او بررسی نشود؟
در بسیاری از موقعیتها، نمونه کار و سنجش مهارت میتواند اطلاعاتی ارائه کند که از گفتوگو به تنهایی به دست نمیآید.
پژوهشهای حوزه انتخاب و استخدام نیز نشان دادهاند که ترکیب روشهای ارزیابی، از جمله مصاحبه ساختاریافته و نمونه کار، میتواند پیشبینی عملکرد شغلی را تقویت کند.
مصاحبهگر هم باید ارزیابی شود
یک نکته کمتر دیدهشده این است که فقط کارجو نیست که باید برای مصاحبه آماده باشد؛ مصاحبهگر نیز باید آموزش دیده باشد.
اگر دو مدیر درباره معنای «فرد مناسب» تعریف متفاوتی داشته باشند، حتی یک فرآیند استخدام ظاهراً حرفهای هم ممکن است به تصمیمی سلیقهای تبدیل شود.
کارشناسان پیشنهاد میکنند پیش از آغاز مصاحبه، اعضای تیم استخدام درباره شایستگیهای موردنیاز، معیارهای ارزیابی و معنای امتیازها به توافق برسند.
در واقع، مصاحبه حرفهای از لحظه ورود کارجو به اتاق شروع نمیشود؛ بلکه از زمانی آغاز میشود که سازمان دقیقاً میداند برای چه کاری، با چه انتظاراتی و به دنبال چه شایستگیهایی است.
خطای استخدام اجتنابناپذیر است؛ اما میتوان آن را کمتر کرد
هیچ روش استخدامی نمیتواند آینده را با قطعیت پیشبینی کند.
ممکن است فردی در مصاحبه عالی ظاهر شود اما پس از استخدام عملکرد مورد انتظار را نداشته باشد. برعکس، ممکن است فردی در جلسه مصاحبه چندان درخشان نباشد اما در محیط واقعی کار عملکرد بسیار خوبی نشان دهد.
به همین دلیل، هدف یک فرآیند حرفهای استخدام، حذف کامل خطا نیست؛ بلکه کاهش احتمال خطا با استفاده از شواهد بیشتر و قضاوت سلیقهای کمتر است.
استفاده از ابزارهای ارزیابی نیز باید با احتیاط انجام شود. منابع تخصصی تأکید میکنند که هر آزمون یا ابزار ارزیابی باید از نظر اعتبار و پایایی بررسی شود و صرفاً به دلیل ظاهر علمی یا محبوبیت آن مورد استفاده قرار نگیرد.
پایان یک سؤال مهم
شاید وقت آن رسیده باشد که درباره مصاحبههای استخدامی یک سؤال ساده از خودمان بپرسیم:
آیا این مصاحبه واقعاً به ما کمک میکند فرد مناسب را پیدا کنیم، یا فقط به ما این احساس را میدهد که داریم حرفهای عمل میکنیم؟
تجربه اینجانب در فرآیند جذب و استخدام بر این امر دلالت دارد که استخدام موفق با سؤال عجیب، فشار روانی، قضاوت درباره زندگی شخصی یا نام دانشگاه شروع نمیشود.
استخدام موفق از شناخت دقیق شغل آغاز میشود؛ از تعریف شایستگیهای موردنیاز، طراحی معیارهای قابل اندازهگیری، استفاده از پرسشهای مرتبط با شغل، سنجش مهارتهای واقعی و مقایسه منصفانه همه داوطلبان.
در نهایت، یک مصاحبه خوب قرار نیست کارجو را غافلگیر کند و صرفاً برای کارفرما کسب ارزش نماید؛ بلکه در ابتدا قرار است اطلاعات درست برای یک تصمیم درست فراهم کند و فراتر از آن برای کارجو نیز ارزش افزوده ایجاد نماید.
و شاید مهمترین تفاوت همین باشد:
مصاحبه حرفهای برای پیدا کردن ضعفهای آدمها طراحی نشده است؛ برای پیدا کردن تناسب درست میان آدمها و شغلها و ایجاد رویکرد برد-برد میباشد.
نویسنده: قره بگلو
-
مراقبت بیش از حد چه بلایی سر روان کودکان میآورد؟
-
قیمت نفت خام برنت همچنان بالای ۹۱ دلار میماند
-
قیمت دلار آزاد لحظه ای امروز سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵ - ساعت ۰۵:۳۰
-
جزییات هشت هفته اعتراض و درگیری در خیابان
-
بررسی گزارش رئیس بانک مرکزی در جلسه علنی مجلس آغاز شد
-
تحریم به قلم دانشمندان ایرانی رسید؛ اعتراض رؤسای ۶۱ دانشگاه
-
پیش بینی وضعیت هواشناسی فردا/ بارش برف و باران و کاهش آلودگی هوا در برخی مناطق
-
واقعیسازی نرخ سود، کلید شفافیت و کنترل نقدینگی بازار پول
-
124 آبان 1405قیمت طلا ۱۸ عیار لحظه ای امروز یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵ - ساعت ۰۱:۳۰
-
223 آبان 1405ثبتنام ایرانخودرو آبان ۱۴۰۵؛ زمان فروش جدید، شرایط ثبتنام، سایت رسمی و فهرست خودروها
-
325 آبان 1405رونمایی بابک زنجانی از رمزارز دوتو؛قیمت اولیه رمزارز بابک زنجانی چقدر است؟
-
425 آبان 1405افت قیمت طلا و سکه در بازار امروز ۲۵ آبان تداوم حضور طلا در کانال ۲۴ میلیون تومان
-
22 آبان 1405دانلود قسمت ششم سریال یل + لینک مستقیم -
23 آبان 1405دانلود نماهنگ/ زدیم دوباره می زنیم با نوای مهدی رسولی -
19 آبان 1405نتایج قرعهکشی فیدلیتی بهمن موتور چه زمانی اعلام میشود؟ تاریخ احتمالی اعلام برندگان مشخص شد -
25 آبان 1405خبر فوری تعطیلی مدارس تهران فردا سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵؛ مدارس و ادارات تهران تعطیل شدند؟ -
25 آبان 1405پیشنهاد شباب الاهلی برای جذب پدیده پرسپولیس -
25 آبان 1405لیست خروج استقلال تهران در نیمفصل؛ سهراب بختیاریزاده همه را سورپرایز کرد؟ -
22 آبان 1405تعطیلی مدارس اصفهان فردا شنبه 23 آبان ماه 1405 به دلیل آلودگی هوا -
22 آبان 1405تعطیلی مدارس کرج فردا شنبه 23 آبان ماه 1405 به دلیل آلودگی هوا -
24 آبان 1405فردا مازندران تعطیل میشود؟ آخرین وضعیت تعطیلی مدارس، ادارات و بانکها یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵ -
24 آبان 1405تعطیلی مدارس تهران فردا دوشنبه ۲۵ آبان/ آلودگی هوا دوباره تصمیمساز میشود؟