ایونا گزارش می دهد؛
از خرمای محبی تا خربزه زاکانی
گاهی برای خراب کردن یک سخنرانی سیاسی، نه مخالف سیاسی لازم است، نه افشاگری، نه حتی یک جمله جنجالی. کافی است دوربین روشن باشد و صاحب تریبون برای چند لحظه فراموش کند که مقابل دوربین است.
به گزارش خبرنگار سیاسی ایونا، حاشیه تازه درباره علیرضا زاکانی از همین جنس است. شهردار تهران در جمع دانشجویان حاضر شده بود تا درباره موضوعات مختلف صحبت کند، اما بخشی از تصاویر این حضور، به جای محتوای سخنان او، روی نحوه خوردن خربزه متمرکز شد. کلیپی که قرار بود بخشی از یک برنامه رسمی باشد، خیلی زود به نقد در شبکههای اجتماعی تبدیل شد.
اما اگر ماجرا را فقط در حد «خربزه خوردن زاکانی» ببینیم، اصل موضوع را از دست دادهایم.
مسئله مهمتر این است که چرا در سالهای اخیر، بارها شاهد چنین اتفاقی هستیم؛ چرا برخی چهرههای سیاسی و مدیریتی در موقعیتهایی که باید بیش از همیشه مراقب رفتار و تصویر عمومی خود باشند، کاری میکنند که یک حرکت چندثانیهای از تمام حرفهایشان جلو بزند؟
پاسخ را شاید باید در تفاوت میان زندگی خصوصی و حضور عمومی جستوجو کرد.
یک شهروند عادی وقتی غذا میخورد، قرار نیست رفتار خود را با ملاحظات رسانهای تنظیم کند. اما شهردار یک کلانشهر، نماینده مجلس، وزیر یا چهره سیاسی وقتی در یک برنامه رسمی حاضر میشود، دیگر صرفاً یک فرد عادی در یک جمع دوستانه نیست. او بخشی از تصویر نهادی است که نمایندگی میکند.
این به معنای آن نیست که مسئول باید مصنوعی، خشک یا بیروح رفتار کند. مسئله بسیار سادهتر است: هر موقعیتی آداب خودش را دارد.
اگر جلسه رسمی است، نحوه نشستن اهمیت دارد. اگر مناظره است، توجه به طرف مقابل اهمیت دارد. اگر برنامه دانشجویی است، نوع مواجهه با مخاطب اهمیت دارد. و اگر دوربین روشن است، باید پذیرفت که هر حرکت کوچک ممکن است از قاب خارج شود و به یک تصویر عمومی تبدیل شود.
نمونههای مشابه کم نیستند.
در بهمن ۱۳۹۸، مناظره مصطفی تاجزاده و جلیل محبی درباره شورای نگهبان برگزار شد؛ اما بخشی از توجه عمومی نه به استدلالهای دو طرف، بلکه به خرما خوردن محبی در جریان مناظره جلب شد. تصاویر او در حال خوردن خرما و واکنشهای بعدی به نحوه رفتار او، به اندازهای بازتاب پیدا کرد که خود محبی هم بعدها گفت برجسته شدن خرما خوردنش باعث شد اصل مناظره به حاشیه برود.
این بخش ماجرا قابل تأمل است. محبی معتقد بود حاشیه، محتوای مناظره را تحتالشعاع قرار داده است؛ اما دقیقاً همین نکته نشان میدهد که در سیاست رسانهای، نمیتوان همیشه تعیین کرد مردم چه چیزی را ببینند و چه چیزی را نبینند.
دو سال بعد، نوبت به غلامعلی حدادعادل رسید. در مهر ۱۴۰۱، ویدئویی از نشست استادان دانشگاه تهران منتشر شد که او را هنگام سخنرانی دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در حال خوردن حلیم و سپس ریختن چای نشان میداد. باز هم یک رفتار حاشیهای از متن یک جلسه رسمی جلو زد و سوژه شبکههای اجتماعی شد.
و پیش از اینها نیز تصاویر محمود احمدینژاد در سال ۱۳۸۸، از جمله تصویر مشهور مربوط به زیپ شلوارش، نشان داد که دوربین چگونه میتواند یک لحظه کاملاً ناخواسته را به بخشی از حافظه عمومی یک سیاستمدار تبدیل کند.
ممکن است گفته شود همه اینها چیزی جز شوخی کاربران در فضای مجازی نیست. تا حدی درست است. شبکههای اجتماعی علاقه زیادی به لحظههای غیرمنتظره دارند و گاهی یک اتفاق کاملاً بیاهمیت را بیش از اندازه بزرگ میکنند.
اما این فقط نیمی از ماجراست.
وقتی چنین اتفاقی یک بار رخ میدهد، میتوان آن را یک اتفاق دانست. وقتی نمونهها در فاصله سالهای مختلف تکرار میشوند، باید از خودمان بپرسیم آیا مسئله فقط «شیطنت کاربران» است یا بخشی از جامعه سیاسی هنوز قواعد تصویر در رسانه جدید را جدی نگرفته است؟
سیاستمدار امروز فقط سخنران نیست؛ او یک تصویر متحرک است.
تصویری که ممکن است از یک سخنرانی دو ساعته، تنها چند ثانیهاش دیده شود. ممکن است از یک جلسه رسمی، فقط یک حرکت دست باقی بماند. ممکن است یک جمله در میان دهها دقیقه صحبت، بریده شود و میلیونها بار دیده شود.
این قواعد رسانه را نمیتوان با گلایه از فضای مجازی تغییر داد.
مسئول سیاسی اگر نمیخواهد یک حرکت سادهاش سوژه شود، دو انتخاب دارد: یا در موقعیت عمومی مراقبت بیشتری از رفتار خود داشته باشد، یا بپذیرد که دوربین هیچ تعهدی به حفظ شأن و اعتبار او ندارد.
البته از آن طرف هم نباید گرفتار افراط شد. اینکه یک سیاستمدار در برابر دوربین رفتار نامناسبی داشته، بهتنهایی دلیلی برای زیر سؤال بردن توانایی مدیریتی او نیست. نمیتوان از نحوه خوردن خربزه درباره عملکرد یک شهردار حکم صادر کرد، همانطور که خوردن حلیم بهتنهایی چیزی درباره صلاحیت سیاسی حدادعادل ثابت نمیکند.
اما میتوان درباره حرفهایگری سؤال کرد.
کسی که در جایگاه عمومی قرار دارد، از مردم انتظار قانونمداری، نظم و رعایت قواعد اجتماعی دارد. طبیعی است که افکار عمومی هم از او انتظار داشته باشد حداقلهای رفتاری همان جایگاه را رعایت کند.
اینجاست که ماجرا از یک کلیپ خندهدار فراتر میرود.
مسئولان معمولاً از قدرت شبکههای اجتماعی زمانی گلایه میکنند که تصویری منفی از آنها منتشر میشود؛ اما کمتر به این سوال پاسخ میدهند که چرا چنین تصاویری اصلاً فرصت تولید پیدا میکنند؟
دوربین مقصر نیست. فضای مجازی هم لزوماً مقصر نیست. دوربین فقط چیزی را ثبت کرده که در برابر آن اتفاق افتاده است.
از این رو، ماجرای زاکانی را میتوان ادامه همان زنجیرهای دانست که سالهاست با چهرههای مختلف تکرار میشود؛ یک بار خرما، یک بار حلیم، یک بار چای و حالا خربزه.
شاید این بار بهتر باشد به جای اینکه فقط به سوژه شدن زاکانی بخندیم، یک سؤال مهم مطرح کنیم: چرا بخشی از سیاستمداران ما هنوز میان «حضور شخصی» و «حضور رسمی» تفاوت چندانی قائل نیستند؟
سیاستمدار حق دارد خسته شود، گرسنه شود، غذا بخورد و حتی اشتباه کند. اما وقتی پایش به جایگاه عمومی میرسد، یک تفاوت اساسی وجود دارد: اشتباه او دیگر فقط متعلق به خودش نیست؛ ممکن است تبدیل به تصویر جایگاهی شود که نمایندگی میکند.
و شاید بدترین اتفاق برای یک سیاستمدار همین باشد که مردم، بعد از پایان سخنرانی، به جای آنکه بگویند «چه گفت؟»، از خودشان بپرسند: «دیدی چطور خربزه خورد؟»
خبرنگار : عاروان
-
تداوم جنگ منجمد در خاورمیانه؛ آیا ایران و آمریکا به بنبست رسیدهاند؟
-
علیرضا منصوریان: جانشینی آرنولد در تیم ملی عراق؟ افشاگری جنجالی!
-
۵ نشانه خطرناک هک گوشی که باید فوری بدانید!
-
نوسانات عجیب قیمت خودرو امروز ۲۷ آبان ۱۴۰۵؛ کدام مدلها افزایش و کدام کاهش یافتند؟
-
شبی درخشان برای اراب یونیدو؛ پیروزی شیرین مقابل وهراگیواس در Liga Panameña de Fútbol
-
دهها میلیارد دلار ارز بلاتکلیف؛ همتی از بدهکاران ارزی بیخبر است؟!
-
سناتور میشیگان: واشنگتن مستقیماً در نسلکشی غزه مشارکت داشت
-
سردار آزمون در دیدار ایران‑عراق بصره به تصمیمات داور اعتراض کرد (ویدیو)
-
124 آبان 1405ببینید| توهین زننده مقام بحرینی در وصف ایران
-
224 آبان 1405از پیشگویی سیمپسونها تا شایعه آغاز دوباره جنگ در 26 آبان ماه
-
324 آبان 1405بازتولید وفاق؛ پیوند «وجدان جمعی» با «سرمایه نمادین» ایثار
-
426 آبان 1405مناظره جنجالی عبدالکریمی و غنینژاد؛ شریعتی، تجمعات شبانه و تورم سوژه اختلاف دو استاد
-
22 آبان 1405دانلود قسمت ششم سریال یل + لینک مستقیم -
23 آبان 1405دانلود نماهنگ/ زدیم دوباره می زنیم با نوای مهدی رسولی -
25 آبان 1405لیست خروج استقلال تهران در نیمفصل؛ سهراب بختیاریزاده همه را سورپرایز کرد؟ -
25 آبان 1405خبر فوری تعطیلی مدارس تهران فردا سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵؛ مدارس و ادارات تهران تعطیل شدند؟ -
25 آبان 1405پیشنهاد شباب الاهلی برای جذب پدیده پرسپولیس -
22 آبان 1405تعطیلی مدارس اصفهان فردا شنبه 23 آبان ماه 1405 به دلیل آلودگی هوا -
22 آبان 1405تعطیلی مدارس کرج فردا شنبه 23 آبان ماه 1405 به دلیل آلودگی هوا -
24 آبان 1405فردا مازندران تعطیل میشود؟ آخرین وضعیت تعطیلی مدارس، ادارات و بانکها یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵ -
24 آبان 1405تعطیلی مدارس تهران فردا دوشنبه ۲۵ آبان/ آلودگی هوا دوباره تصمیمساز میشود؟ -
25 آبان 1405تعطیلی مدارس گلستان سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵؛ آخرین وضعیت گرگان و ادارات