پس از هفته کتاب، چه باقی میماند؟
دکتر مهدی کریمی تفرشی، صاحب امتیاز و مدیر مسئول پایگاه خبری نگاه ایرانیان نیوز (ایونا) نوشت: گزارش مراسم هفته کتاب را میتوان در چند صفحه نوشت. سنجش نتیجه آن دشوارتر است. آمار امانت کتابخانهها، وضعیت فروش کتاب و تعداد خوانندگان تازه، تصویر دقیقتری از اثربخشی سیاستهای فرهنگی ارائه میدهند.
در پایان هفته کتاب، اعداد بهآسانی کنار هم قرار میگیرند: شمار برنامهها، کتابهای عرضهشده، نشستهای برگزارشده و مخاطبانی که در مراسم حضور داشتهاند. این اطلاعات برای شناخت دامنه فعالیتها لازماند، اما زندگی کتاب در فاصله میان دو مراسم جریان دارد. خوانندهای که امروز اثری را با کنجکاوی برمیدارد، ممکن است هفتهها بعد به آن بازگردد، دربارهاش با دوستی گفتوگو کند یا سراغ نویسندهای برود که پیشتر نامش را نشنیده بود. سیاست فرهنگی با پدیدهای سروکار دارد که نتیجهاش دیر آشکار میشود. شتاب در اعلام موفقیت، ممکن است فرصت فهمیدن این تغییر آرام را از ما بگیرد. تفاوت میان برگزاری یک رویداد و پرورش یک عادت، هسته مسئله هفته کتاب است.
کتاب برای ورود به زندگی یک خانواده، به دو منبع کمیاب نیاز دارد: پول و وقت. هزینه خرید در برابر اجاره خانه، خوراک و آموزش قرار میگیرد و ساعت خواندن باید از میان کار، رفتوآمد، رسیدگی به فرزندان و خستگی روزانه پیدا شود. حتی کتابی که رایگان به دست مخاطب میرسد، بهخودیخود فرصت مطالعه را برای او فراهم نمیکند. همین واقعیت توضیح میدهد چرا تخفیفهای مناسبتی بهتنهایی نمیتوانند عادت مطالعه را گسترش دهند. شبکه کتابخانههای در دسترس، فضای آرام مطالعه، امکان امانت گرفتن و برنامههای متناسب با زندگی شاغلان، هر یک بخشی از مسئله را حل میکنند. توجه به این موانع، احترام به واقعیت زندگی مردم است.
در بازار نشر، دشواری دیگری شکل میگیرد. ناشر پیش از آنکه کتابی را به چاپ بسپارد، درباره شمارگان، هزینه کاغذ و احتمال فروش تصمیم میگیرد. کتابفروش نیز میان نگهداشتن اثری که مخاطبان اندکی دارد و خرید عنوانی که سریعتر فروخته میشود، انتخاب میکند. این محاسبات بهتدریج بر تنوع آنچه در دسترس خوانندگان قرار میگیرد اثر میگذارند. نویسنده تازهکار، اثر پژوهشی دشوار یا ترجمهای پرزحمت ممکن است در چنین بازاری فرصت کمتری بیابد. حمایت فرهنگی باید به دوام این زنجیره توجه داشته باشد. چند روز فروش بالا میتواند کمککننده باشد، اما رونق پایدار به امکان انتشار، توزیع و دیدهشدن آثار طی ماههای متمادی وابسته است.
در مدرسه، سرنوشت کتاب به رابطه کودک با اختیار گره میخورد. تکلیف خلاصهنویسی ممکن است مهارت گزارشکردن را تقویت کند، اما علاقه به خواندن از فرصت انتخاب نیز تغذیه میکند. دانشآموزی که اجازه دارد از پایان یک داستان انتقاد کند یا کتابی را نیمهتمام بگذارد و دلیلش را توضیح دهد، با مسئولیت داوری شخصی آشنا میشود. چنین تجربهای برای آینده مطالعه او مهم است. کتاب باید بتواند پرسش تازه ایجاد کند، نظر پیشین را تغییر دهد یا حتی مخالفت برانگیزد. آموزگار و کتابدار میتوانند این گفتوگو را به بخش عادی زندگی مدرسه تبدیل کنند و برای مطالعه جایگاهی مستقل از مسابقات و برنامههای مناسبتی فراهم آورند.
در طرح اهدای کتاب به مدارس مناطق کمبرخوردار، ثبت تعداد جلدهای تحویلشده تنها بخشی از گزارش فعالیت است. برای ارزیابی نتیجه، باید مشخص شود چند دانشآموز واقعاً کتاب امانت گرفتهاند، هر عنوان چند بار خوانده شده و کتابخانه مدرسه در ماههای بعد چه وضعیتی داشته است. درباره یارانه خرید کتاب نیز فروش روزهای تخفیف، بدون بررسی رفتار خریداران در ماههای بعد، تصویر کاملی ارائه نمیدهد. این اطلاعات نشان میدهند کدام برنامه به گسترش مطالعه کمک کرده و کدام صرفاً فروش کوتاهمدت را افزایش داده است.
کتابخانه عمومی جایی است که وعده دسترسی برابر با زندگی واقعی مردم روبهرو میشود. برای کارگری که غروب از محل کار برمیگردد، ساعت بستهشدن کتابخانه مهم است. برای نوجوان یک محله، وجود کتابهایی که بتواند آزادانه انتخابشان کند اهمیت دارد. برای سالمندی که با فناوری راحت نیست، حضور کتابداری آشنا و صبور تعیینکننده است. کیفیت این نهاد را باید در تجربه استفادهکنندگان آن دید. کتابخانهای که درخواست اعضا را در خرید منابع لحاظ میکند و برنامهاش را با نیاز محله تغییر میدهد، بهتدریج مخاطب وفادار پیدا میکند. ساختمان و قفسهها زیرساختاند. رابطهای که میان کتابدار، کتاب و خواننده شکل میگیرد به آنها حیات میدهد.
رسانهها نیز بخشی از این رابطه را میسازند. کتاب وقتی فقط در خبر رونمایی حضور داشته باشد، به کالایی تبدیل میشود که تاریخ انتشارش مهمتر از محتوای آن است. نقد جدی، بررسی کیفیت ترجمه، گفتوگوی واقعی با نویسنده و معرفی آثار کمتر دیدهشده، به کتاب امکان حضور در بحثهای عمومی میدهد. شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» از این منظر قابل بررسی است. گفتوگو با یک اثر، مستلزم بررسی اندیشه نویسنده و سنجش استدلالهای اوست. خواننده باید مجال داشته باشد با آن مخالفت کند و هنگام برخورد با نظر تازه، فهم خود را تغییر دهد. فرهنگی که برای چنین مواجههای جا باز کند، به پرورش خوانندگانی آگاهتر کمک خواهد کرد.
اکنون مسئولان فرهنگی میتوانند برای ارزیابی برنامههای این هفته، موعدی روشن در ماههای آینده تعیین کنند. آمار اعضای فعال کتابخانهها، سرنوشت کتابهای اهدایی و وضعیت کتابفروشیهای مشارکتکننده، وقتی با دادههای پیش از اجرای طرح مقایسه شوند، امکان داوری دقیقتری فراهم میآورند. انتشار عمومی نتایج، حتی در صورت موفقنبودن برخی برنامهها، راه اصلاح را باز میکند. این کار بیش از برگزاری مراسم تازه به صداقت و استمرار نیاز دارد. ثمره این هفته در انتخابهای عادی مردم آشکار خواهد شد: وقتی نوجوان برای خواندن اثری دیگر به کتابخانه برمیگردد، کتابفروش امکان ادامه کار دارد و خواننده برای اندیشیدن به متنی که خوانده، زمانی از روز خود را کنار میگذارد.
-
بلک فرایدی چگونه به معدن طلای فروشگاهها تبدیل شد؟
-
آیا خاموشیهای تهران از امروز آغاز میشود؟
-
اولین اعترافات پدر سوگند صیادی
-
مهمان غیرمنتظره دمشق؛ حضور بازیگر پورن در سوریه خبرساز شد
-
فال شمع امروز شنبه 30 آبان 1405
-
فال حافظ امروز شنبه 30 آبان 1405
-
تقویم همسران امروز شنبه 30 آبان 1405
-
شمارش معکوس برای حمله به ایران؟ روایت فایننشال تایمز از هشدار سنتکام
-
23 آبان 1405دانلود نماهنگ/ زدیم دوباره می زنیم با نوای مهدی رسولی -
29 آبان 1405خبر فوری تعطیلی خراسان رضوی شنبه ۳۰ آبان؛ مدارس مشهد تعطیل میشوند؟ ادارات و بانکها چه وضعی دارند؟ -
25 آبان 1405لیست خروج استقلال تهران در نیمفصل؛ سهراب بختیاریزاده همه را سورپرایز کرد؟ -
25 آبان 1405خبر فوری تعطیلی مدارس تهران فردا سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵؛ مدارس و ادارات تهران تعطیل شدند؟ -
27 آبان 1405تصویر مدیر مدرسه «سوگند صیادی» در فضای مجازی منتشر شد -
25 آبان 1405ماجرای قتل سوگند صیادی دختر نوجوان در کرمانشاه چه بود؟ -
25 آبان 1405پیشنهاد شباب الاهلی برای جذب پدیده پرسپولیس -
29 آبان 1405شنبه ۳۰ آبان خوزستان تعطیل میشود؟ آخرین وضعیت مدارس، ادارات و بانکها را بخوانید -
24 آبان 1405فردا مازندران تعطیل میشود؟ آخرین وضعیت تعطیلی مدارس، ادارات و بانکها یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵ -
24 آبان 1405تعطیلی مدارس تهران فردا دوشنبه ۲۵ آبان/ آلودگی هوا دوباره تصمیمساز میشود؟