ماداگاسکار در مدار مسکو
دکتر مهدی کریمی تفرشی، پژوهشگر دیپلماسی بینالملل و رئیس کارگروه احیای کسبوکارهای جاده ابریشم یونسکو نوشت: تحولات ماداگاسکار، پای روسیه را به یکی از حساسترین نقاط اقیانوس هند باز کرده و این جزیره آفریقایی را به صحنه تازهای از رقابت قدرتها تبدیل کرده است.
نقشه آفریقا در سالهای اخیر آرامآرام رنگ دیگری گرفته است. کشورهایی که دههها در حوزه نفوذ قدرتهای اروپایی قرار داشتند، اکنون شرکای تازهای جستوجو میکنند و روسیه یکی از فعالترین بازیگران این تغییر است. مسیر مسکو از مالی، بورکینافاسو و نیجر گذشته و حالا به جزیرهای بزرگ در اقیانوس هند رسیده است. ماداگاسکار با موقعیتی که در نگاه نخست دور از کانونهای اصلی رقابت جهانی به نظر میرسد، به یکی از تازهترین نقاط حضور روسیه در آفریقا تبدیل شده است. نیروهای روسی به آموزش نظامیان ماداگاسکار مشغول شدهاند، تجهیزات نظامی روسی وارد این کشور شده و روابط سیاسی میان مسکو و آنتاناناریوو با سرعتی محسوس گسترش یافته است. حضور اعضای «سپاه آفریقا» وابسته به وزارت دفاع روسیه نیز نشان میدهد کرملین برای این جزیره برنامهای فراتر از روابط معمول دیپلماتیک دارد.
ریشه این نزدیکی را باید در تحولات سیاسی اکتبر ۲۰۲۵ جستوجو کرد. اعتراضهای گسترده جوانان و بحران سیاسی، سرانجام به قدرت گرفتن سرهنگ میکائیل راندریانیرینا انجامید. دولت تازه خیلی زود به سوی گسترش روابط با روسیه حرکت کرد. دو ماه بعد، محمولهای از پهپادها و سلاحهای روسی به ماداگاسکار رسید و راندریانیرینا نیز چندی بعد راهی مسکو شد و با ولادیمیر پوتین دیدار کرد. همکاری نظامی از همان ماههای نخست جایگاه برجستهای در روابط دو کشور پیدا کرد. گزارشهای منتشرشده از آموزش نیروهای ارتش ماداگاسکار به دست مربیان روسی، انتقال تجهیزات و حضور نیروهای وابسته به سپاه آفریقا حکایت دارد. وزیر نیروهای مسلح ماداگاسکار نیز در ماه مه اعلام کرد بخش بزرگی از تسلیحات مورد استفاده ارتش این کشور روسی است و همکاری در زمینه آموزش و استفاده از این تجهیزات ادامه خواهد یافت.
انتخاب ماداگاسکار برای مسکو معنایی فراتر از گسترش یک رابطه دوجانبه دارد. این جزیره در بخش غربی اقیانوس هند، روبهروی سواحل جنوب شرقی آفریقا قرار گرفته و به آبهایی نزدیک است که بخش مهمی از تجارت دریایی جهان از آنها عبور میکند. کانال موزامبیک در غرب ماداگاسکار یکی از مسیرهای مهم کشتیرانی میان اقیانوس هند و جنوب آفریقاست و موقعیت جزیره به آن اهمیتی میدهد که از اندازه اقتصاد و قدرت نظامی کشور فراتر میرود. حضور پایدار در ماداگاسکار میتواند برای هر قدرت بزرگی امکان دسترسی سیاسی و امنیتی به پهنهای وسیع از اقیانوس هند را فراهم کند. روسیه که طی سالهای گذشته تلاش کرده حضور دریایی و نظامی خود را در نقاط مختلف جهان توسعه دهد، اکنون در منطقهای قدم گذاشته که رقابت بر سر مسیرهای دریایی، بنادر و دسترسی به سواحل آفریقا رو به افزایش است.
ماداگاسکار همچنین بخشی از جغرافیایی است که برای مدت طولانی زیر نفوذ فرانسه قرار داشت. این کشور در سال ۱۹۶۰ از استعمار فرانسه استقلال یافت، اما پیوندهای اقتصادی، فرهنگی و سیاسی پاریس با آن ادامه پیدا کرد. گسترش حضور روسیه در این فضا بخشی از تحول بزرگتری است که در آفریقا جریان دارد. مالی، بورکینافاسو و نیجر طی سالهای اخیر روابط امنیتی خود با فرانسه و برخی دیگر از شرکای غربی را کاهش داده و همکاری با مسکو را گسترش دادهاند. روسیه از این فضای سیاسی برای معرفی خود تحت عنوان شریکی متفاوت استفاده کرده است. تجربه ساحل آفریقا البته تصویر پیچیدهتری ارائه میدهد. سپاه آفریقا در مالی با دشواریهای جدی امنیتی روبهرو شده و گسترش همکاری با مسکو به پایان خشونتهای مسلحانه در منطقه منجر نشده است. همین تجربه نشان میدهد ارزیابی حضور روسیه در ماداگاسکار باید میان جذابیت سیاسی این همکاری برای دولتهای آفریقایی و نتایج عملی آن تمایز قائل شود.
روش روسیه در ماداگاسکار نیز با تجربه برخی کشورهای آفریقایی تفاوتهایی دارد. حضور مسکو در این جزیره با فعالیت نظامی آغاز شده، ولی به همان حوزه محدود نمانده است. مرکز فرهنگی روسیه در آنتاناناریوو راهاندازی شده، آموزش زبان روسی گسترش یافته و برنامهای درباره روابط دو کشور از رادیوی ملی ماداگاسکار پخش میشود. نیروهای سپاه آفریقا حتی در رسانه دولتی این کشور درباره مأموریت خود سخن گفتهاند. این میزان از حضور عمومی برای نیرویی که در نقاط دیگر آفریقا اغلب در محیطی امنیتی فعالیت کرده، قابل توجه است. تحلیلگران «پروژه دادههای مکان و رویداد درگیریهای مسلحانه» نیز علنی شدن فعالیت سپاه آفریقا در ماداگاسکار را ویژگی قابل توجه حضور روسیه در این کشور دانستهاند.
مسکو از این طریق همزمان در چند سطح حرکت میکند. آموزش نظامی به ایجاد رابطه مستقیم با ساختارهای امنیتی کشور میزبان کمک میکند، همکاری فرهنگی امکان ارتباط با جامعه را گسترش میدهد و دیپلماسی رسمی نیز این حضور را در قالب روابط دولت با دولت تثبیت میکند. همین ترکیب در بخشهایی از آفریقا به یکی از ویژگیهای سیاست روسیه تبدیل شده است. جایگزینی ساختار پیشین واگنر با سپاه آفریقا نیز رابطه میان فعالیتهای نظامی روسیه و دولت این کشور را آشکارتر کرده است. سپاه آفریقا مستقیماً با وزارت دفاع روسیه پیوند دارد و حضور آن در ماداگاسکار وزن سیاسی متفاوتی نسبت به فعالیت یک شرکت نظامی خصوصی پیدا میکند. گزارشهای تحقیقی اخیر از حضور افسران اطلاعات نظامی روسیه و نیروهای این مجموعه در برنامههای آموزشی ارتش ماداگاسکار خبر دادهاند.
دولت ماداگاسکار نیز برای این همکاری دلایل خاص خود را دارد. ساختار سیاسی تازه کشور به دنبال تثبیت قدرت، تقویت نیروهای مسلح و یافتن شرکای خارجی جدید است. روسیه در چنین موقعیتی بستهای از همکاری نظامی، سیاسی و آموزشی عرضه میکند که برای دولتهای در حال گذار جذابیت دارد. راندریانیرینا در دیدار خود با پوتین از همکاری در حوزههای اجتماعی، سلامت، آموزش، انرژی، زیرساخت و امور نظامی سخن گفته است. گفتوگوهای اخیر میان مقامهای دو کشور نیز از تلاش برای توسعه روابط اقتصادی و حقوقی حکایت دارد. ماداگاسکار قرار است در نشست روسیه و آفریقا در مسکو حضور داشته باشد و همین نشست میتواند مرحله بعدی این نزدیکی را آشکارتر کند.
اقتصاد نیز در پشت این رقابت حضور دارد. ماداگاسکار دارای ذخایر معدنی مهم و منابع طبیعی ارزشمند است و موقعیت جغرافیایی آن امکان پیوند با بازارهای شرق و جنوب آفریقا را فراهم میکند. تجربه حضور روسیه در دیگر کشورهای آفریقایی نشان داده که همکاری امنیتی اغلب در کنار روابط اقتصادی و دسترسی به منابع توسعه پیدا میکند. مسیر ماداگاسکار هنوز در مراحل اولیه قرار دارد و شواهد موجود برای نتیجهگیری درباره شکل نهایی این رابطه کافی نیست، ولی سرعت گسترش مناسبات طی کمتر از یک سال نشان میدهد دو طرف به همکاری محدود و نمادین رضایت ندادهاند. مسکو در حال ساختن شبکهای از روابط است که ارتش، سیاست، رسانه، فرهنگ و اقتصاد را در کنار یکدیگر قرار میدهد.
واکنش غرب به این تحول نیز اهمیت دارد. فرانسه همچنان منافع و روابط گستردهای در اقیانوس هند دارد و آمریکا نیز سالها برای توسعه همکاریهای امنیتی با کشورهای منطقه تلاش کرده است. ارتش ماداگاسکار تا پیش از تحولات اخیر حتی برنامههای آموزشی مشترکی با نیروهای آمریکایی داشت. اکنون حضور روسیه معادلهای متفاوت ایجاد کرده است. رقابت قدرتها در آفریقا دیگر به صحراهای ساحل یا بنادر دریای سرخ محدود نمیشود و به جزایر و آبهای اقیانوس هند نیز رسیده است. همین گسترش جغرافیایی نشان میدهد آفریقا در سیاست جهانی از جایگاه یک میدان حاشیهای فاصله گرفته و به یکی از عرصههای اصلی رقابت برای نفوذ، منابع و مسیرهای راهبردی تبدیل شده است.
این تحول از زاویه کشورهای آفریقایی نیز معنای دیگری دارد. بسیاری از دولتهای قاره در پی افزایش قدرت انتخاب خود هستند و تمایل دارند روابط خارجی را میان چند شریک توزیع کنند. چین، روسیه، آمریکا، کشورهای اروپایی، ترکیه و قدرتهای عربی هرکدام بخشی از این رقابت را شکل دادهاند. دولتهای آفریقایی در چنین محیطی امکان بیشتری برای مذاکره و گرفتن امتیاز پیدا میکنند، هرچند وابستگی امنیتی به هر قدرت خارجی میتواند هزینههای سیاسی خاص خود را به همراه داشته باشد. تجربه چند سال گذشته در منطقه ساحل نشان داده است که تغییر شریک خارجی به خودی خود مشکلاتی مانند فقر، ضعف دولت، شورشهای مسلحانه و بحران حکمرانی را حل نمیکند. ماداگاسکار نیز با مشکلات اقتصادی و اجتماعی عمیقی روبهروست و موفقیت سیاست خارجی تازه آن در نهایت با تأثیری سنجیده خواهد شد که بر زندگی مردم این کشور میگذارد.
حضور روسیه در ماداگاسکار به همین دلیل باید در قاب بزرگتری دیده شود. مسکو پس از سالها تمرکز بر شمال آفریقا، جمهوری آفریقای مرکزی و منطقه ساحل، اکنون به سوی شرق و جنوب قاره حرکت میکند و اقیانوس هند افق تازهای پیش روی سیاست آفریقایی کرملین قرار داده است. ماداگاسکار برای روسیه فرصتی برای گسترش نفوذ سیاسی و نظامی در منطقهای راهبردی فراهم میکند و برای دولت ماداگاسکار نیز راهی برای متنوع کردن روابط خارجی و تقویت ساختارهای امنیتی به شمار میرود. دوام این رابطه به نتایج عملی آن، واکنش جامعه ماداگاسکار و نوع برخورد دیگر قدرتهای حاضر در منطقه وابسته خواهد بود.
-
اعلام اسامی داوران هفته سیزدهم لیگ برتر فوتبال و تعیین داور دیدار پرسپولیس و پیکان
-
کامران قاسمپور با عقد قرارداد رسمی پیوست به تیم کشتی استقلال شد
-
اعلام اسامی داوران ۷ دیدار هفته سیزدهم لیگ برتر فوتبال
-
سپاهان زنان با پیروزی ۲‑۰ برابر ایستا البرز در هفته هشتم لیگ برتر
-
درس فوتبال به سبک نفت مسجد سلیمان؛ عبور بیدردسر از سد شهناوارسازی قهشم در دیدار پرهیجان
-
قیمت طلا ۱۸ عیار لحظه ای امروز دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ - ساعت ۱۵:۱۵
-
سکوت در ورزشگاه میزبان؛ درخشش خیرهکننده سهنهگال با برتری 4 بر 2
-
تسلیم پیرگوس 1968 در مستطیل سبز؛ جشن پرشور هواداران نیکی وولوس با برد 2 بر 1
-
124 آبان 1405تعطیلی مدارس تهران فردا دوشنبه ۲۵ آبان/ آلودگی هوا دوباره تصمیمساز میشود؟
-
224 آبان 1405چگونه به فرزندمان کمک کنیم روابط دوستانه سالمی بسازد؟
-
324 آبان 1405از پیشگویی سیمپسونها تا شایعه آغاز دوباره جنگ در 26 آبان ماه
-
423 آبان 1405ثبتنام ایرانخودرو آبان ۱۴۰۵؛ زمان فروش جدید، شرایط ثبتنام، سایت رسمی و فهرست خودروها
-
22 آبان 1405دانلود قسمت ششم سریال یل + لینک مستقیم -
23 آبان 1405دانلود نماهنگ/ زدیم دوباره می زنیم با نوای مهدی رسولی -
19 آبان 1405علیرضا ایلدروم کیست؟ بیوگرافی کمکداور جنجالی استقلال و یاسر آسانی -
19 آبان 1405نتایج قرعهکشی فیدلیتی بهمن موتور چه زمانی اعلام میشود؟ تاریخ احتمالی اعلام برندگان مشخص شد -
22 آبان 1405تعطیلی مدارس اصفهان فردا شنبه 23 آبان ماه 1405 به دلیل آلودگی هوا -
25 آبان 1405خبر فوری تعطیلی مدارس تهران فردا سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵؛ مدارس و ادارات تهران تعطیل شدند؟ -
22 آبان 1405تعطیلی مدارس کرج فردا شنبه 23 آبان ماه 1405 به دلیل آلودگی هوا -
25 آبان 1405پیشنهاد شباب الاهلی برای جذب پدیده پرسپولیس -
24 آبان 1405فردا مازندران تعطیل میشود؟ آخرین وضعیت تعطیلی مدارس، ادارات و بانکها یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵ -
24 آبان 1405تعطیلی مدارس تهران فردا دوشنبه ۲۵ آبان/ آلودگی هوا دوباره تصمیمساز میشود؟