معمای ثبات ایران

1405-04-04 10:29:11
بازدید: 225
کد خبر: 000498811
0 زمان مطالعه: 1 دقیقه
معمای ثبات ایران

دکتر مهدی کریمی تفرشی، پژوهشگر دیپلماسی سیاسی نوشت: تاریخ نشان می‌دهد بسیاری از بحران‌های بزرگ درست در دوره‌هایی شکل گرفته‌اند که همه‌چیز باثبات به نظر می‌رسیده است. این تناقض، یکی از مهم‌ترین معماهای زندگی فردی و اجتماعی است.

در جهان سیاست، بعضی کشورها آرام به نظر می‌رسند، اما در نخستین طوفان فرو می‌ریزند. در نقطه مقابل بعضی کشورها پیوسته در معرض فشار، تهدید و بحران قرار دارند، اما همچنان بر جای می‌مانند. ایران امروز در دسته دوم قرار می‌گیرد. همین واقعیت، پرسشی مهم را پیش روی ناظران داخلی و خارجی قرار داده است: منشأ ثبات جمهوری اسلامی ایران چیست؟

این پرسش از آن جهت اهمیت دارد که طی چهار دهه گذشته بارها درباره آینده ایران پیش‌بینی‌های مشابهی مطرح شده است. پایان جنگ تحمیلی، حوادث سال‌های مختلف سیاسی، تحریم‌های گسترده اقتصادی، فشارهای بین‌المللی، آشوب‌های منطقه‌ای و حتی جنگ‌های مستقیم و غیرمستقیم در پیرامون مرزهای کشور، هر بار از سوی برخی تحلیلگران به‌عنوان نقطه پایان ثبات ایران معرفی شده‌اند. علی‌رغم این‌ها واقعیت مسیر دیگری را طی کرده است. جمهوری اسلامی ایران از تمام این مقاطع عبور کرده و همچنان یکی از باثبات‌ترین دولت‌های منطقه است که به حیات خود ادامه می‌دهد.

بسیاری از تحلیل‌ها برای توضیح این پدیده به اقتصاد یا قدرت نظامی اشاره می‌کنند، اما پاسخ را باید در لایه‌های عمیق‌تری جست‌وجو کرد. ایران پیش از آنکه یک ساختار سیاسی باشد، یک واقعیت تاریخی است. کمتر کشوری در منطقه وجود دارد که تجربه دولت‌داری در آن چنین ریشه‌دار و ممتد باشد. بسیاری از دولت‌های کنونی خاورمیانه محصول توافقات سیاسی قرن بیستم هستند. مرزهایی که پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی ترسیم شدند و ملت‌هایی که گاه بسیار دیرتر از دولت‌ها شکل گرفتند. در ایران اما ماجرا معکوس است. دولت‌ها آمده‌اند و رفته‌اند، سلسله‌ها تغییر کرده‌اند، اما مفهوم ایران در طول قرن‌ها باقی مانده است.

همین تداوم تاریخی یکی از مهم‌ترین منابع ثبات کشور به شمار می‌رود. ایرانیان در طول تاریخ خود بارها با تهدیدهای بزرگ روبه‌رو شده‌اند. از هجوم مغولان گرفته تا اشغال کشور در جنگ جهانی دوم و جنگ تحمیلی عراق علیه ایران. حافظه تاریخی یک ملت از دل همین تجربه‌ها ساخته می‌شود. ملتی که بارها خطر فروپاشی و تجزیه را دیده باشد، ارزش ثبات را بهتر از دیگران درک می‌کند.

برای فهم این موضوع کافی است نگاهی به جغرافیای سیاسی منطقه بیندازیم. عراق، سوریه، لیبی، افغانستان و یمن هر کدام در دوره‌ای با بحران‌هایی روبه‌رو شدند که ساختار دولت را به شدت تضعیف کرد. نتیجه آن ظهور جنگ‌های داخلی، مداخلات خارجی و فرسایش اقتدار ملی بود. ایران نیز در همین منطقه قرار دارد و با بسیاری از همان تهدیدها مواجه بوده است. تفاوت در اینجاست که جامعه ایرانی از پشتوانه‌ای تاریخی و هویتی برخوردار است که در لحظات حساس، انسجام ملی را تقویت می‌کند.

جنگ تحمیلی یکی از مهم‌ترین نقاط شکل‌گیری این انسجام بود. هشت سال دفاع مقدس تجربه‌ای بود که رابطه جامعه و حاکمیت را در شرایطی استثنایی بازتعریف کرد. نسلی که جنگ را تجربه کرد، مفهوم امنیت را در میدان نبرد آموخت. بسیاری از مفاهیم سیاسی و اجتماعی امروز ایران، بدون درک تأثیر آن دوران قابل فهم نیستند. جنگ نشان داد که بقای کشور و حفظ تمامیت ارضی، موضوعی فراتر از اختلاف‌های سیاسی روزمره است.

در کنار این عامل تاریخی، جمهوری اسلامی از یک ویژگی دیگر نیز برخوردار است: پیوند میان هویت ملی و هویت دینی. در بسیاری از کشورهای منطقه، این دو در برابر یکدیگر قرار گرفته‌اند. گاه ملی‌گرایی با دین وارد رقابت شده و گاه دین به ابزاری برای حذف هویت ملی تبدیل شده است. تجربه ایران متفاوت بوده است. انقلاب اسلامی توانست بخش مهمی از این دو مؤلفه را در یک چارچوب مشترک قرار دهد. نتیجه آن شکل‌گیری نوعی سرمایه اجتماعی بود که در مقاطع حساس خود را نشان داده است.

البته ثبات را نباید با سکون اشتباه گرفت. یکی از خطاهای رایج در تحلیل سیاسی آن است که هرگونه انتقاد، مطالبه یا اعتراض به‌عنوان نشانه بی‌ثباتی تفسیر شود. جامعه زنده، جامعه‌ای است که در آن مطالبات وجود دارد. پویایی اجتماعی نشانه حیات است، نه ضعف. آنچه اهمیت دارد توانایی نظام سیاسی در مدیریت این مطالبات و تبدیل آن‌ها به فرصت اصلاح و پیشرفت است.

در همین نقطه است که معمای ثبات ایران معنای دقیق‌تری پیدا می‌کند. ثبات کشور فقط محصول قدرت سخت نیست. اگر چنین بود، بسیاری از دولت‌های منطقه که از امکانات مالی یا نظامی گسترده برخوردار بودند نیز باید پایدار می‌ماندند. تجربه نشان داده است که قدرت سخت بدون پشتوانه اجتماعی دوام چندانی ندارد. آنچه ایران را در برابر تکانه‌های مختلف مقاوم کرده، ترکیبی از مشروعیت تاریخی، هویت ملی، باورهای دینی، تجربه‌های مشترک و ساختارهای حکمرانی است.

مخالفان جمهوری اسلامی نیز اغلب در تحلیل‌های خود با یک خطای تکراری مواجه بوده‌اند. آنان جامعه ایران را صرفاً از دریچه مشکلات اقتصادی یا نارضایتی‌های سیاسی مشاهده کرده‌اند و از دیدن مؤلفه‌های عمیق‌تر غفلت کرده‌اند. هیچ کشوری بدون مسئله نیست. قدرت یک نظام سیاسی در نبود مشکل تعریف نمی‌شود، در توانایی آن برای عبور از مشکلات معنا پیدا می‌کند. تاریخ جمهوری اسلامی در واقع تاریخ عبور از مجموعه‌ای از بحران‌های بزرگ است. هر یک از این بحران‌ها به تنهایی می‌توانست برای بسیاری از دولت‌ها تعیین‌کننده باشد.

با این تفاصیل، مهم‌ترین تهدید برای ثبات ایران غفلت از الزامات درونی ثبات است. هیچ سرمایه تاریخی یا اجتماعی، بدون کارآمدی و پاسخگویی ماندگار نخواهد بود. اعتماد عمومی نیازمند مراقبت دائمی است. عدالت، مبارزه با فساد، ارتقای کیفیت حکمرانی، توجه به مطالبات نسل‌های جدید و افزایش کارآمدی اقتصادی، ستون‌هایی هستند که ثبات آینده کشور بر آنها استوار خواهد بود.
تاریخ ایران بارها نشان داده است که این سرزمین از ظرفیت بالایی برای عبور از بحران‌ها برخوردار است. اما همین تاریخ درس دیگری نیز در خود دارد: هیچ ملتی نمی‌تواند تنها با اتکا به گذشته، آینده خود را تضمین کند. ثبات زمانی پایدار می‌ماند که تجربه تاریخی با تدبیر امروز و چشم‌انداز فردا پیوند بخورد.

راز ماندگاری ایران در همین نقطه نهفته است. کشوری که در میانه پرآشوب‌ترین منطقه جهان ایستاده، فشارهای سنگین را پشت سر گذاشته و همچنان به مسیر خود ادامه می‌دهد. این واقعیت برای دوستان ایران مایه امید و برای رقیبان آن موضوعی قابل تأمل است. معمای ثبات ایران را باید در همین ترکیب کم‌نظیر از تاریخ، هویت، مقاومت و ظرفیت بازسازی جست‌وجو کرد. ما این را طی دهه‌های گذشته بارها آزمودیم و هر بار استحکام خود را نشان دادیم.

نظر شما
    هیچ دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است!
تصاویر
صنایع غذایی گلها ایونا تی‌وی
محصولات غذایی هوفر
ستاره غرب آسیا
مرکز فرهنگی منتظر المهدی
بانک ملی
بازگشت به بالا
© کلیه حقوق این وب سایت برای پایگاه خبری نگاه ایرانیان نیوز محفوظ است.
website designed by InTen DigitalMarketing Agency , developed by InTen