مهار بحران پشت درهای بسته
فیلم «سیزده روز» با نمایش تصمیمگیری در بحران موشکی کوبا، بازخوانی متفاوتی از مدیریت بحران ارائه میدهد؛ فیلمی که نشان میدهد چگونه «دیپلماسی کانال مخفی» بر اساس مدلهای گراهام آلیسون توانست همزمان خطای محاسباتی ابرقدرتها، لختی بوروکراسی نظامی و فشار تندروهای داخلی را مهار کند.
فیلم «سیزده روز» (Thirteen Days) فراتر از یک درام تاریخی، تصویری عینی از سازوکار تصمیمگیری در شرایط بحران حاد هستهای ارائه میدهد؛ جایی که چارچوب نظری سهگانه گراهام آلیسون درباره بحران موشکی کوبا با واقعیت دیپلماسی بحران گره میخورد. در این چارچوب، دیپلماسی کانال مخفی به ابزاری محوری تبدیل میشود که رهبران کاخ سفید در هر سه سطح تحلیلی آلیسون از آن برای عبور از بنبست استفاده میکنند. در سطح نخست، یعنی مدل بازیگر عقلانی، دولتها بازیگرانی یکپارچه تلقی میشوند که برای رسیدن به بیشترین فایده و کمترین هزینه تلاش میکنند.
در بحران کوبا، موضعگیریهای علنی دو کشور را در تنگنای هزینه مخاطب قرار داده بود؛ به این معنا که هرگونه عقبنشینی آشکار، شکست حیثیتی تلقی میشد و فضا را برای محاسبات اشتباه باز میکرد. در این فضا، کانال مخفی نقشی گرهگشا داشت: توافق محرمانه بر سر خروج موشکهای ژوپیتر آمریکا از ترکیه در ازای برچیدن موشکهای شوروی از کوبا، به کندی و خروشچف امکان داد هزینههای آشکار سازش را به حداقل برسانند و به گزینهای عقلانی و برد-برد دست یابند، بدون آنکه در برابر پایگاه سیاسی داخلی یا متحدان بینالمللی خود تحقیر شوند.
در مدل فرآیند سازمانی، فیلم نشان میدهد که ارتش و نیروهای نظامی چقدر به قوانین و روشهای همیشگی خود وابستهاند و این رویههای اداری چگونه مدیریت بحران را پیچیده میکند. بهترین نمونه، اختلاف رابرت مکنامارا با دریاسالار اندرسون بر سر محاصره دریایی است. برای فرماندهان نیروی دریایی، محاصره صرفاً یک اقدام نظامی بر اساس کتابچه قوانین همیشگی بود، اما کِندی و مکنامارا میخواستند از حرکت هر کشتی، بهعنوان یک پیام سیاسی دقیق به شوروی استفاده کنند. این پایبندی ارتش و وزارت خارجه به مقررات ازپیشتعیینشده و تشریفات اداری، باعث کُند شدن ارتباط رسمی دو کشور شده بود. به همین دلیل، ایجاد کانال مخفی میان جان اسکالی و فکلیسوف به کِندی کمک کرد تا این بروکراسی سنگین و زمانبر را دور بزند و خیلی سریعتر پیامهای حیاتی را به مسکو برساند؛ هرچند کنار گذاشتن دیپلماتهای رسمی، این خطر را هم داشت که پیامها بدون کارشناسی منتقل شوند و دو طرف دچار سوءتفاهم شوند.
در مدل سیاست بوروکراتیک، تصمیمها حاصل بدهبستان و رقابت افراد و نهادهای مختلف درون حاکمیت هستند؛ واقعیتی که ضربالمثل معروف موضع هر کس تابع جایگاه اوست؛ آن را بازگو میکند. فیلم این تنش را بهخوبی در جلسات ملتهب کمیته اجرایی (اکسکام) و تقابل رابرت کندی و کبوترها با نظامیان تندرویی مانند ژنرال لمی به تصویر میکشد. ارتش پیگیر حمله نظامی و بمباران بود و بازیگری وتوکننده به حساب میآمد.
در چنین شرایطی، کانال مخفی کارکردی داخلی برای مهار این تندروها پیدا کرد؛ هدایت مذاکرات از طریق رابرت کِندی و آناتولی دوبرینین (سفیر شوروی) باعث شد انحصار اطلاعاتی در دست حلقه محدود و مورد اعتماد رئیسجمهور بماند، بازیگران جنگطلب از فرآیند دور نگهداشته شوند و سازوکار تصمیمگیری از خطدهی تندروهای داخلی نجات یابد. در نهایت، بازخوانی این اثر نشان میدهد که دیپلماسی کانال مخفی صرفاً یک مجرای ارتباطی نبود، بلکه راهکاری حیاتی برای مهار همزمان سه مانع بزرگ به شمار میرفت: در مدل اول مانع سوءمحاسبه شد، در مدل دوم از کندی ساختار اداری عبور کرد و در مدل سوم سنگاندازی رقبای داخلی را مهار نمود؛ نکتهای که ثابت میکند در دل یک بحران بزرگ، رهبران گاهی بیش از آنکه درگیر رویارویی با رقیب خارجی باشند، با ساختارها و فشارهای بوروکراتیک درون حاکمیت خود دستوپنجه نرم میکنند.
نویسنده: فراهانی
-
پس از هفته کتاب، چه باقی میماند؟
-
بلک فرایدی چگونه به معدن طلای فروشگاهها تبدیل شد؟
-
آیا خاموشیهای تهران از امروز آغاز میشود؟
-
اولین اعترافات پدر سوگند صیادی
-
مهمان غیرمنتظره دمشق؛ حضور بازیگر پورن در سوریه خبرساز شد
-
فال شمع امروز شنبه 30 آبان 1405
-
فال حافظ امروز شنبه 30 آبان 1405
-
تقویم همسران امروز شنبه 30 آبان 1405
-
23 آبان 1405دانلود نماهنگ/ زدیم دوباره می زنیم با نوای مهدی رسولی -
29 آبان 1405خبر فوری تعطیلی خراسان رضوی شنبه ۳۰ آبان؛ مدارس مشهد تعطیل میشوند؟ ادارات و بانکها چه وضعی دارند؟ -
25 آبان 1405لیست خروج استقلال تهران در نیمفصل؛ سهراب بختیاریزاده همه را سورپرایز کرد؟ -
25 آبان 1405خبر فوری تعطیلی مدارس تهران فردا سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵؛ مدارس و ادارات تهران تعطیل شدند؟ -
27 آبان 1405تصویر مدیر مدرسه «سوگند صیادی» در فضای مجازی منتشر شد -
25 آبان 1405ماجرای قتل سوگند صیادی دختر نوجوان در کرمانشاه چه بود؟ -
25 آبان 1405پیشنهاد شباب الاهلی برای جذب پدیده پرسپولیس -
29 آبان 1405شنبه ۳۰ آبان خوزستان تعطیل میشود؟ آخرین وضعیت مدارس، ادارات و بانکها را بخوانید -
24 آبان 1405فردا مازندران تعطیل میشود؟ آخرین وضعیت تعطیلی مدارس، ادارات و بانکها یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵ -
24 آبان 1405تعطیلی مدارس تهران فردا دوشنبه ۲۵ آبان/ آلودگی هوا دوباره تصمیمساز میشود؟