وطن در نگاه سرباز

هر بار که به سرباز ایرانی فکر می‌کنم، پیش از لباس نظامی، چهره یک جوان در ذهنم شکل می‌گیرد. جوانی که شاید همین چند ماه قبل کنار خانواده‌اش نشسته بود، برای آینده‌اش برنامه می‌ریخت، درباره کار و تحصیل و زندگی حرف می‌زد و جهانش تفاوت چندانی با جهان میلیون‌ها جوان دیگر این سرزمین نداشت. روزی لباس خدمت پوشیده و بخشی از زندگی شخصی‌اش را به مسئولیتی سپرده که معنای آن گاهی در روزهای آرام چندان دیده نمی‌شود. سرباز در سکوت یک پاسگاه مرزی، در تاریکی یک شب طولانی، کنار سامانه‌ای در دل بیابان یا روی عرشه شناوری در خلیج فارس ایستاده است، درحالی‌که زندگی چند کیلومتر یا چند صد کیلومتر آن‌طرف‌تر با ریتم عادی خودش ادامه دارد. خانواده‌ای شام می‌خورد، کودکی می‌خوابد، خیابانی آرام است و شهری صبح دیگری را آغاز می‌کند. فاصله میان آن آرامش و ایستادن آن جوان، همان جایی است که معنای سربازی برای من آغاز می‌شود.

سال گذشته نگاه بسیاری از ما به واژه‌هایی مانند امنیت، جنگ، مرز و دفاع را تغییر داد. نسل ما دوباره دید که جنگ می‌تواند از کتاب‌های تاریخ بیرون بیاید و به آسمان شهرها برسد. حملات آمریکا و اسرائیل به خاک ایران، برای میلیون‌ها ایرانی یک واقعیت دور و انتزاعی نبود. صدای انفجار، نگرانی خانواده‌ها، خبر شهادت مدافعان کشور و ساعت‌هایی که مردم چشم به آسمان داشتند، تصویری تازه از مفهوم امنیت ساخت. همان روزها بیشتر از همیشه به این فکر کردم که در لحظه‌ای که بسیاری از ما کنار خانواده‌های‌مان بودیم، عده‌ای جای دیگری ایستاده بودند. سرباز، افسر، پاسدار، خلبان، ملوان، نیروی پدافند و مرزبان، هرکدام سهمی از بار سنگینی را بر دوش داشتند که نامش دفاع از ایران بود. امنیت در آن روزها شکل انسانی پیدا کرد. پشت هر سامانه، پشت هر پاسگاه و پشت هر عملیات دفاعی، آدمی حضور داشت که او هم خانواده‌ای داشت، او هم می‌ترسید، او هم دلتنگ می‌شد و او هم آرزوی بازگشت داشت. اما مسئولیتش او را در جای دیگری نگه می‌داشت.

تصور می‌کنم وطن برای این فرد معنایی متفاوت پیدا می‌کند. برای ما ایران ممکن است مجموعه‌ای از خاطرات، خیابان‌ها، شهرها، شعرها، تاریخ و تجربه‌های شخصی باشد. برای سربازی که در مرز ایستاده، این سرزمین اندازه یک وجب خاکی می‌شود که باید مراقبش باشد. برای ملوانی که شب را در آب‌های جنوب می‌گذراند، ایران از جایی آغاز می‌شود که موج‌های خلیج فارس به بدنه شناور می‌خورند. برای نیروی پدافندی، وطن همان آسمانی است که ساعت‌ها به آن خیره می‌شود تا خطری از آن عبور نکند. برای سربازی که در یک پایگاه دور از خانه نگهبانی می‌دهد، ایران شاید در همان لحظه تصویر مادرش باشد که چند صد کیلومتر دورتر منتظر یک تماس کوتاه مانده است. مفهوم وطن از همین جزئیات ساخته می‌شود. کوچه کودکی ما، صدای پدر و مادر، زبان مادری، خاطرات مدرسه، سفرهای خانوادگی، شهرهای دور و نزدیک و مردمی که شاید هرگز یکدیگر را نبینند، همه در یک نام جمع می‌شوند. سرباز هنگامی که از این سرزمین دفاع می‌کند، در حقیقت از مجموعه همین زندگی‌های کوچک و بزرگ پاسداری می‌کند.

روزهای جنگ یک حقیقت قدیمی را دوباره پیش چشم ما گذاشت. قدرت دفاعی کشور مفهومی روی کاغذ نیست. پشت آن انسان‌هایی ایستاده‌اند که باید در دشوارترین ساعت‌ها تصمیم بگیرند و بمانند. ارتش جمهوری اسلامی ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نیروهای انتظامی، مرزبانی و دیگر مدافعان کشور در روزهای حمله آمریکا و اسرائیل با واقعیتی روبه‌رو شدند که دیگر جایی برای تصور و احتمال باقی نمی‌گذاشت. دشمن به خاک ایران حمله کرده بود و دفاع از کشور معنایی کاملاً عینی داشت. در همان روزها تصویر بسیاری از مدافعان وطن برای همیشه در حافظه جامعه ماند. بعضی از آنان شناخته شدند و نامشان بر زبان‌ها افتاد، بسیاری دیگر بی‌نام و بی‌صدا به مأموریت خود ادامه دادند. شاید همین بخش کمتر دیده‌شده برای من تأثیرگذارتر باشد. تاریخ معمولاً نام فرماندهان و عملیات‌های بزرگ را ثبت می‌کند، اما امنیت روزمره یک کشور بر دوش هزاران انسانی قرار دارد که نامشان هرگز به خبرگزاری‌ها راه پیدا نمی‌کند.

سرباز ایرانی یکی از همان آدم‌هاست. جوانی که ساعت نگهبانی‌اش را تحویل می‌گیرد، کفش‌هایش را می‌پوشد، اسلحه‌اش را برمی‌دارد و به نقطه‌ای می‌رود که وظیفه‌اش او را به آنجا فراخوانده است. گاهی چند ساعت بعد به آسایشگاه برمی‌گردد و گاهی مأموریت او را روزها از زندگی عادی دور نگه می‌دارد. پشت این تصویر ساده، حجم بزرگی از دلتنگی و مسئولیت وجود دارد. مادری که هر تماس پسرش را با اضطراب پاسخ می‌دهد، همسری که منتظر بازگشت اوست، پدری که نگرانی‌اش را پنهان می‌کند و کودکی که هنوز معنای مأموریت را نمی‌فهمد، بخش دیگری از داستان سربازی هستند. دفاع از وطن فقط در میدان شکل نمی‌گیرد. خانواده‌های مدافعان نیز سهمی از اضطراب، انتظار و هزینه آن را با خود حمل می‌کنند. شاید یکی از انسانی‌ترین راه‌های نگاه کردن به سرباز همین باشد که او را از پشت عنوان و یونیفورم ببینیم و به یاد بیاوریم که زیر آن لباس، انسانی با تمام وابستگی‌ها و آرزوهایش ایستاده است.

چهارم مهر امسال برای من بیش از آنکه یک مناسبت در تقویم باشد، یادآور همین چهره‌هاست. روز سرباز در سالی فرا رسیده که ایرانیان مفهوم دفاع را با تجربه‌ای تازه لمس کرده‌اند. حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران بار دیگر نشان داد که امنیت این سرزمین حاصل یک وضعیت خودبه‌خودی نیست. کسانی هر روز و هر شب برای آن آماده می‌مانند. شاید در روزهای آرام حضورشان کمتر دیده شود، اما لحظه خطر جایگاهشان را آشکار می‌کند. آن هنگام که آسمان یک کشور هدف قرار می‌گیرد، معنای پدافند روشن می‌شود. وقتی مرزها تهدید می‌شوند، ارزش مرزبانی را بهتر می‌فهمیم. وقتی شناورهای نظامی در آب‌های ایران آماده دفاع می‌شوند، مفهوم حراست از خلیج فارس از یک عبارت رسمی به واقعیتی ملموس تبدیل می‌شود.

سال‌هاست که درباره وطن شعر گفته‌ایم، سرود خوانده‌ایم و از ایران سخن گفته‌ایم. سرباز اما وطن را به شیوه دیگری تجربه می‌کند. سهم او از وطن گاهی چند ساعت ایستادن در سرمای شب است. گاهی گرمای طاقت‌فرسای جنوب است. گاهی کیلومترها فاصله از خانه است. گاهی صدای تلفنی است که فرصت پاسخ دادن به آن را ندارد. گاهی نیز لحظه‌ای است که خطر نزدیک می‌شود و او باید همان جایی بماند که مسئولیتش حکم می‌کند. همین ماندن، واژه وطن را از سطح سخن به زندگی واقعی می‌آورد.

من وقتی امروز به سربازان ایران فکر می‌کنم، بیشتر از هر چیز به همین «ماندن» می‌اندیشم. به جوانانی که در روزهای حمله آمریکا و اسرائیل در پست‌های خود ماندند، به نیروهایی که از آسمان و مرز و آب‌های ایران دفاع کردند و به خانواده‌هایی که ساعت‌های طولانی چشم‌انتظار خبری از عزیزانشان بودند. جمهوری اسلامی ایران در یکی از دشوارترین مقاطع سال‌های اخیر با تهاجم خارجی روبه‌رو شد و مدافعان این سرزمین در برابر آن ایستادند. بخش بزرگی از ایستادگی، روایت انسان‌هایی است که مسئولیت دفاع را پذیرفته‌اند.

وطن در نگاه سرباز، شاید ساده‌تر و عمیق‌تر از همه تعریف‌هایی باشد که ما برایش ساخته‌ایم. وطن همان جایی است که خانواده‌اش در آن زندگی می‌کنند، مردمانش به زبان او سخن می‌گویند، خاطراتش در کوچه‌هایش پراکنده است و آینده‌اش به آرامش آن گره خورده است. روزی که خطر به این سرزمین نزدیک می‌شود، سرباز میان تمام این خاطرات و آن تهدید می‌ایستد. همین تصویر برای فهم عظمت مسئولیت او کافی است. هزاران جوان ایرانی امروز در گوشه‌های مختلف کشور چنین مسئولیتی را بر دوش دارند. شاید نام بسیاری از آنان را هرگز ندانیم، شاید تصویرشان را هیچ‌گاه نبینیم، اما آرامشی که تجربه می‌کنیم، بخشی از داستان زندگی آنان است.

برای من، وطن در نگاه سرباز همین است. خانه‌ای بزرگ به وسعت ایران که میلیون‌ها نفر در آن زندگی می‌کنند و کسی باید هنگام خطر پشت در بایستد.

خبرنگار : شاکر