نبرد آمریکا و چین بر سر هوش مصنوعی
دکتر مهدی کریمی تفرشی، پژوهشگر دیپلماسی بینالملل و رئیس کارگروه احیای کسبوکارهای جاده ابریشم یونسکو نوشت: رقابت آمریکا و چین برای تصاحب آینده، حالا به قلب هوش مصنوعی رسیده است. برتری در این میدان میتواند مسیر اقتصاد، امنیت و آرایش قدرت جهانی را برای دهههای آینده دگرگون کند.
رقابت قدرتهای بزرگ در هر دوره زبان خاص خود را پیدا کرده است. قرن بیستم صحنه مسابقه برای دستیابی به زرادخانههای هستهای، تسلط بر فضا، گسترش صنایع سنگین و فرمانروایی بر مسیرهای انرژی بود و دهههای نخست قرن بیستویکم میدان تازهای را پیش روی قدرتها قرار داده است. آمریکا و چین امروز بخش بزرگی از رقابت راهبردی خود را در مراکز داده، آزمایشگاههای هوش مصنوعی، کارخانههای تراشه و شبکههای پردازشی دنبال میکنند. ارزش هوش مصنوعی برای دو کشور از یک صنعت سودآور بسیار فراتر رفته و به مؤلفهای از قدرت ملی تبدیل شده است. الگوریتمی که توانایی تحلیل حجم عظیمی از اطلاعات را دارد، تراشهای که هزاران محاسبه پیچیده را در کسری از ثانیه انجام میدهد و مدلی که میتواند در تولید، پژوهش علمی، عملیات نظامی یا مدیریت زیرساختها به کار گرفته شود، بخشی از معماری قدرت آینده را میسازد. همین واقعیت توضیح میدهد چرا گفتوگوهای اخیر واشنگتن و پکن نیز پای هوش مصنوعی را به سطح مذاکرات عالی سیاسی کشانده است. آمریکا در سپتامبر امسال پیشنهاد ایجاد سازوکاری برای اطلاعرسانی درباره حوادث مهم مرتبط با هوش مصنوعی و گفتوگو درباره خطرات امنیتی آن را مطرح کرد و موضوعاتی مانند حملات سایبری، سوءاستفاده زیستی، زیرساختهای حیاتی و کاربردهای نظامی در دستور بحث دو طرف قرار گرفت.
اعداد تصویر روشنی از ابعاد این رقابت ارائه میکنند. گزارش شاخص هوش مصنوعی دانشگاه استنفورد در سال ۲۰۲۶ نشان میدهد سرمایهگذاری خصوصی آمریکا در حوزه هوش مصنوعی طی سال ۲۰۲۵ به حدود ۲۸۵ میلیارد و ۹۰۰ میلیون دلار رسید، درحالیکه این رقم برای چین حدود ۱۲ میلیارد و ۴۰۰ میلیون دلار بود. همان گزارش تأکید میکند که مقایسه سرمایهگذاری خصوصی همه واقعیت چین را بازتاب نمیدهد. زیرا دولت و صندوقهای هدایتشده دولتی سهم قابل توجهی در تأمین مالی فناوری در این کشور دارند. فاصله مالی عظیم میان دو طرف در عین حال به فاصله مشابهی در عملکرد مدلهای هوش مصنوعی منجر نشده است. دادههای استنفورد نشان میدهد شکاف عملکرد میان مدلهای پیشرو آمریکایی و چینی از ابتدای سال ۲۰۲۵ به شکل محسوسی کاهش یافته و تا مارس ۲۰۲۶ به چند درصد رسیده بود. مدلهای دو کشور طی این دوره چند بار جایگاههای بالای رتبهبندیها را میان خود جابهجا کردند. آمریکا همچنان میزبان شمار بیشتری از مدلهای ردهبالا و بخش بزرگی از سرمایه خصوصی این صنعت است و چین در حوزههایی مانند حجم مقالات علمی، ثبت اختراع و نصب رباتهای صنعتی حضور گستردهای دارد. رقابت از همین نقطه پیچیدهتر میشود، زیرا سرمایه بیشتر بهتنهایی تعیینکننده نتیجه آینده نخواهد بود و توان تبدیل پژوهش به محصول، دسترسی به انرژی و تراشه، سرعت کاربرد صنعتی و اندازه بازار داخلی نیز وزن مستقلی پیدا کردهاند.
تراشهها در قلب این نبرد جای گرفتهاند و همین قطعات کوچک تصویری بزرگ از ژئوپلیتیک امروز ساختهاند. آموزش مدلهای پیشرفته به حجم عظیمی از توان پردازشی نیاز دارد و دسترسی به پردازندههای قدرتمند میتواند سرعت توسعه یک شرکت یا حتی یک کشور را تغییر دهد. واشنگتن طی سالهای گذشته مجموعهای از محدودیتها را برای صادرات فناوریهای پیشرفته نیمهرسانا به چین ایجاد کرده و این سیاست در سال ۲۰۲۶ نیز با تغییراتی ادامه یافته است. وزارت بازرگانی آمریکا در ژانویه امسال اعلام کرد درخواست صادرات پردازندههایی مانند «اچ ۲۰۰» شرکت انویدیا و «امآی ۳۲۵ ایکس» شرکت ایامدی به مشتریان چینی را تحت شرایط مشخص و بهصورت موردی بررسی خواهد کرد. سیاست رسمی آمریکا این محدودیتها را با ملاحظات امنیت ملی و جلوگیری از انتقال ظرفیتهای حساس توضیح میدهد. پکن در مقابل، فشار بر زنجیره فناوری چین را بخشی از مهار توسعه این کشور توصیف میکند. نتیجه عملی این کشاکش، افزایش تلاش چین برای توسعه زنجیره بومی تراشه و کاهش وابستگی به فناوری خارجی بوده است. برنامه تازه منطقه اقتصادی پکن برای سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸ نیز استفاده از هوش مصنوعی در طراحی و ساخت تراشه را هدف گرفته و برای شکلگیری شرکتهای پیشرو داخلی برنامهریزی کرده است. محدودیت فناوری در این رقابت به همان اندازه که میتواند سرعت دسترسی چین به پیشرفتهترین سختافزارها را کاهش دهد، انگیزه پکن برای سرمایهگذاری گستردهتر در جایگزینهای بومی را نیز افزایش داده است.
تفاوت راهبرد دو کشور در شیوه گسترش هوش مصنوعی نیز اهمیت دارد. آمریکا بخش بزرگی از حرکت خود را بر شبکهای از شرکتهای خصوصی، سرمایه خطرپذیر، دانشگاهها و غولهای فناوری بنا کرده است. شرکتهایی مانند انویدیا، مایکروسافت، گوگل، متا، آنتروپیک و دیگر بازیگران بزرگ، سرمایه و زیرساختی در مقیاسی کمسابقه وارد این صنعت کردهاند و دولت آمریکا همزمان هوش مصنوعی را وارد ساختار امنیت ملی کرده است. یادداشت امنیت ملی کاخ سفید در ژوئن ۲۰۲۶ دستگاههای دفاعی و اطلاعاتی را به تسریع استفاده از پیشرفتهترین مدلها و ایجاد زیرساختهای پردازشی با امنیت بالا هدایت کرد. چین الگوی متفاوتی را پیش میبرد که در آن شرکتهای خصوصی بزرگ در کنار سیاست صنعتی، حمایت دولتی، زیرساخت عمومی و برنامهریزی مرکزی حرکت میکنند. دولت چین در تابستان امسال بر ساخت خوشههای عظیم پردازشی، توسعه فناوریهای کلیدی و گسترش تجاری محصولات هوش مصنوعی تأکید کرد و برنامه همکاری بینالمللی این کشور نیز داده، توان پردازشی، مدلهای متنباز، آموزش نیروی انسانی و استانداردگذاری جهانی را در کنار یکدیگر قرار داد. رقابت دو کشور به همین دلیل برخورد دو شرکت یا چند مدل زبانی محسوب نمیشود. دو اکوسیستم بزرگ فناوری در حال شکل دادن به مسیرهایی هستند که میتوانند بر انتخابهای کشورهای دیگر نیز اثر بگذارند.
رقابت در کنار فرصت، مجموعهای از خطرهای مشترک را نیز ایجاد کرده است. سامانههای هوش مصنوعی میتوانند در حملات سایبری، جنگ الکترونیک، عملیات اطلاعاتی، سامانههای خودکار نظامی و مدیریت زیرساختهای حساس کاربرد پیدا کنند. سرعت تصمیمگیری ماشین در محیطهای بحرانی مسئلهای تازه برای روابط میان قدرتهای هستهای ایجاد میکند، زیرا یک خطای محاسباتی، اطلاعات نادرست یا عملکرد پیشبینینشده یک سامانه میتواند پیامدهایی سیاسی و امنیتی داشته باشد. همین نگرانی زمینه گفتوگوی محدود واشنگتن و پکن درباره اطلاعرسانی حوادث هوش مصنوعی و سازوکارهای کاهش خطر را فراهم کرده است. رقابت فناوری در این نقطه شباهتی تاریخی با نخستین دهههای عصر هستهای پیدا میکند. قدرتها ابتدا ظرفیت جدید را با سرعت توسعه میدهند و سپس با پرسش دشوار مدیریت خطر آن روبهرو میشوند. تفاوت بزرگ هوش مصنوعی در انتشار سریعتر آن است. ساخت سلاح هستهای به تأسیسات، مواد و دانش تخصصی پیچیده نیاز دارد، درحالیکه بخشی از تواناییهای هوش مصنوعی میتواند از طریق نرمافزار، مدلهای متنباز و زیرساختهای تجاری در مقیاسی بسیار گستردهتر منتشر شود. همین ویژگی، تعیین مرز میان رقابت مشروع اقتصادی، امنیت ملی و مسئولیت جهانی را دشوارتر کرده است.
آینده این نبرد احتمالاً در یک لحظه و با معرفی یک مدل تازه تعیین نخواهد شد. قدرت واقعی در عصر هوش مصنوعی از پیوند چند عنصر شکل میگیرد: تراشه، انرژی، داده، سرمایه، نیروی انسانی، پژوهش، زیرساخت و توانایی تبدیل فناوری به بهرهوری اقتصادی و قدرت سیاسی. آمریکا امروز مزیت بزرگی در سرمایه خصوصی، شرکتهای پیشرو و بخشهایی از زنجیره فناوری دارد و چین با بازار وسیع، سیاست صنعتی، ظرفیت تولید، پژوهش گسترده و حرکت سریع به سوی بومیسازی پاسخ میدهد. تحولات دو سال اخیر نشان داده است فاصله فنی میان مدلهای پیشروی دو کشور میتواند بسیار سریعتر از تصورهای قبلی تغییر کند. همین پویایی، رقابت آمریکا و چین را به یکی از تعیینکنندهترین رقابتهای ژئوپلیتیکی عصر حاضر تبدیل کرده است.
قرن بیستویکم به تدریج معنای تازهای از قدرت را آشکار میکند. ناوهای هواپیمابر، موشکها، منابع انرژی و شبکههای مالی همچنان جایگاه خود را حفظ کردهاند، ولی مراکز داده و کارخانههای تراشه نیز وارد همان نقشه قدرت شدهاند. رقابت آمریکا و چین بر سر هوش مصنوعی، بخشی از کشمکش بزرگتری بر سر ساختن قواعد اقتصادی، امنیتی و فناورانه جهانی است که هنوز شکل نهایی خود را پیدا نکرده است. کشوری که بتواند میان نوآوری، زیرساخت، کاربرد صنعتی و مدیریت خطر پیوند پایدارتری ایجاد کند، سهم بیشتری در تعریف معماری عصر هوش مصنوعی خواهد داشت. از همین رو، نبرد امروز در آزمایشگاهها و مراکز پردازش آغاز میشود، ولی اثر آن میتواند تا ساختار اقتصاد جهانی، میدانهای امنیتی و جایگاه قدرتها در نظم آینده امتداد پیدا کند.
خبرنگار : شاکر
-
اعتراف صریح مقام ارشد دولت ترامپ درباره سردار قاسم سلیمانی
-
جزئیات ملاقات اضطراری قاآنی و نخستوزیر عراق
-
پلیس غرب تهران باند گروگانگیری اتباع خارجی را در شهر قدس دستگیر کرد
-
جشن سالروز نایبقهرمانی ذوبآهن در آسیا با برگزاری آیین گرامیداشت در سالن سیتیسنتر اصفهان
-
قیمت بیتکوین لحظه ای امروز چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵ - ساعت ۱۸:۳۰
-
پزشکیان: اصلاح تعرفههای انرژی برای مبارزه با یارانههای غیرهدفمند!
-
تسلیم ال مهسایمیر در مستطیل سبز؛ جشن پرشور هواداران الریان قطر با برد 2 بر 1
-
کتابخانه ۲۵ هزار جلدی حدادعادل؛ از شنبه به روی علاقهمندان باز میشود!
-
22 آبان 1405دانلود قسمت ششم سریال یل + لینک مستقیم -
23 آبان 1405دانلود نماهنگ/ زدیم دوباره می زنیم با نوای مهدی رسولی -
25 آبان 1405لیست خروج استقلال تهران در نیمفصل؛ سهراب بختیاریزاده همه را سورپرایز کرد؟ -
25 آبان 1405خبر فوری تعطیلی مدارس تهران فردا سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵؛ مدارس و ادارات تهران تعطیل شدند؟ -
25 آبان 1405پیشنهاد شباب الاهلی برای جذب پدیده پرسپولیس -
22 آبان 1405تعطیلی مدارس اصفهان فردا شنبه 23 آبان ماه 1405 به دلیل آلودگی هوا -
22 آبان 1405تعطیلی مدارس کرج فردا شنبه 23 آبان ماه 1405 به دلیل آلودگی هوا -
24 آبان 1405فردا مازندران تعطیل میشود؟ آخرین وضعیت تعطیلی مدارس، ادارات و بانکها یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵ -
24 آبان 1405تعطیلی مدارس تهران فردا دوشنبه ۲۵ آبان/ آلودگی هوا دوباره تصمیمساز میشود؟ -
25 آبان 1405تعطیلی مدارس گلستان سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵؛ آخرین وضعیت گرگان و ادارات