نقد فیلم سینمایی "لیلی با من است"
دکتر مهدی کریمی تفرشی، تهیه کننده نام آشنای سینمای ایران نوشت: «لیلی با من است» با خروج از قالبهای رسمی سینمای دفاع مقدس، مواجهه انسانی معمولی با ترس را به موتور پیشران یک کمدی موقعیت ماندگار تبدیل میکند. شاهکار کمال تبریزی و بازی پرویز پرستویی نشان میدهد که چگونه میتوان بدون شعار و از دل تناقضهای بشری، تصویری صادقانه و جذاب از معنای واقعی شجاعت ارائه داد.
«لیلی با من است»؛ وقتی ترس، راه قهرمانی را باز میکند
در تاریخ سینمای دفاع مقدس، فیلمهایی وجود دارند که با صدای انفجار و صحنههای نبرد در ذهن مخاطب ماندهاند و فیلمهایی هم هستند که راه دیگری را برای نزدیک شدن به جنگ انتخاب کردهاند؛ «لیلی با من است» ساخته کمال تبریزی از دسته دوم است. فیلمی که در سال ۱۳۷۴ ساخته شد و با قرار دادن یک آدم معمولی، ترسو و گرفتار دغدغههای روزمره در دل منطقه جنگی، نشان داد برای روایت دفاع مقدس همیشه لازم نیست قهرمانی اسلحه به دست را در مرکز قاب قرار داد. گاهی یک انسان معمولی، با تمام ترسها، ضعفها و تناقضهایش، میتواند تصویر صادقانهتری از معنای شجاعت ارائه دهد. «لیلی با من است» در ظاهر یک کمدی جنگی است، اما در لایههای زیرین خود داستان مواجهه یک انسان با ترس، مسئولیت، ایمان و سرنوشتی است که برخلاف خواسته او پیش میرود. فیلمی که بخش مهمی از ماندگاریاش را مدیون فیلمنامه هوشمندانه کمال تبریزی و بازی درخشان پرویز پرستویی در نقش صادق مشکینی است.
خلاصه داستان
صادق مشکینی فیلمبردار تلویزیون است؛ مردی معمولی که نه سودای قهرمانی دارد و نه علاقهای به حضور در جبهه. دغدغه اصلی او تکمیل خانه نیمهساختهاش است و برای دریافت وام، ناچار میشود مأموریتی را بپذیرد که او را به منطقه جنگی میبرد. اما مسئله اصلی اینجاست که صادق بهشدت از جنگ میترسد. او پیش از رفتن حتی وصیتنامه مینویسد و تمام تلاش خود را به کار میگیرد تا از نزدیک شدن به خط مقدم فرار کند. با این حال، هرچه بیشتر تلاش میکند از جنگ فاصله بگیرد، مجموعهای از اتفاقات ناخواسته او را بیشتر به قلب منطقه جنگی نزدیک میکندصادق در طول مسیر بارها تصور میکند توانسته از خطر دور شود، اما شرایط به گونهای پیش میرود که سرانجام همان مردی که از جنگ فرار میکرد، در موقعیتی قرار میگیرد که باید با ترس خودش روبهرو شود. همین تضاد میان آنچه صادق میخواهد و آنچه بر سرش میآید، موتور اصلی کمدی فیلم را شکل میدهد.
فیلمی که جرأت کرد به جنگ بخندد
برای فهم اهمیت «لیلی با من است» باید به فضای سینمای دفاع مقدس در سالهای ساخت فیلم توجه کرد. در بخش مهمی از آثار جنگی دهههای ۶۰ و ۷۰، جنگ عمدتاً با زبان حماسه، شهادت، ایثار، قهرمانی و تلخی روایت میشد. «لیلی با من است» اما مسیر متفاوتی انتخاب کرد.نویسمده و کارگردان اثر به جای آنکه یک رزمنده قهرمان را در مرکز داستان قرار دهند، دوربین خود را روی مردی میگذارند که اساساً از جنگ میترسد و اینجا پرسش اصلی درباره فیلم شکل میگیرد: چگونه میتوان درباره جنگ فیلم کمدی ساخت بدون آنکه شأن جنگ و فداکاری رزمندگان زیر سؤال برود؟ پاسخ فیلم این است: موضوع خنده، جنگ نیست؛ موضوع خنده، موقعیت انسانی و تناقضهای شخصیت اصلی است.
فیلم به رزمندهای که در خط مقدم ایستاده نمیخندد. به انسانی میخندد که تلاش میکند از خط مقدم فرار کند اما هر بار، به شکلی عجیب، چند قدم بیشتر به آن نزدیک میشود. بنابراین طنز فیلم نه از تمسخر جنگ، بلکه از برخورد یک شخصیت عادی با موقعیتی غیرعادی به وجود میآید. این همان نکتهای است که باعث شده «لیلی با من است» با گذشت سالها همچنان قابل تماشا باشد. بسیاری از شوخیهای فیلم به تاریخ مصرف وابسته نیستند، زیرا ریشه آنها در رفتار انسانی است.
صادق مشکینی؛ ضدقهرمانی که قهرمان میشود
یکی از مهمترین دستاوردهای فیلمنامه، طراحی شخصیت صادق مشکینی است. صادق در ابتدای فیلم هیچ شباهتی به قهرمان کلاسیک سینمای جنگ ندارد زیرا میترسد، نگران جان خودش است، به خانه و زندگیاش فکر میکند، وام برایش مهم است، از رفتن به منطقه جنگی وحشت دارد و حتی برای احتمال مرگ خودش آماده میشود. اما درست همین ویژگیهاست که او را باورپذیر میکند. اگر صادق از همان ابتدا انسانی بیباک و آماده شهادت بود، اساساً بخش مهمی از جذابیت فیلم از بین میرفت. کمدی فیلم از فاصله میان «صادق واقعی» و «قهرمانی که شرایط از او میسازد» متولد میشود. صادق نمیخواهد قهرمان باشد در حالیکه اتفاقات او را به سمت قهرمانی هل میدهند.
پرویز پرستویی؛ بازیگری که ترس را به زبان بدن تبدیل میکند
اگر قرار باشد تنها یک عنصر را به عنوان قلب تپنده «لیلی با من است» انتخاب کنیم، بدون تردید باید به بازی پرویز پرستویی اشاره کرد. پرستویی در نقش صادق مشکینی، یک شخصیت کمدی اغراقشده و کارتونی خلق نمیکند. او یک انسان واقعی را بازی میکند که در شرایطی غیرعادی گرفتار شده است. بخش مهمی از قدرت بازی او در جزئیات است؛ نگاهها، مکثها، تغییر حالت چهره، واکنشهای ناگهانی و نوع حرکت بدن او کاملا نرمال و در عین حال بسیار باورپذیر است. وی در بسیاری از لحظات حتی لازم نیست چیزی بگوید تا تماشاگر متوجه ترس او شود. چهره، زبان بدن، نوع نگاه او نوعی دیالوگ است. او ابتدا «ترس» را باورپذیر میکند و بعد از دل آن «کمدی» را بیرون میکشد. پرستویی در «لیلی با من است» فقط یک شخصیت خندهدار بازی نمیکند؛ او انسانی را بازی میکند که در طول فیلم تغییر میکند و به دلیل همین بازی درخشانش، در چهاردهمین جشنواره فیلم فجر، فیلمنامه فیلم موفق به دریافت سیمرغ بلورین شد و بازی پرستویی نیز مورد تقدیر قرار گرفت.
کمدی موقعیت، نه شوخیهای تاریخمصرفدار
یکی از دلایلی که «لیلی با من است» هنوز هم میتواند تماشاگر را بخنداند، این است که فیلم بیش از آنکه بر شوخیهای کلامی متکی باشد، از کمدی موقعیت استفاده میکند که برخلاف شوخیهای وابسته به زمان، معمولاً عمر بیشتری دارد. چون اساس آن بر یک موقعیت انسانی استوار است. سوءتفاهمها، بدفهمیها و فاصله میان تصور صادق از اتفاقات و واقعیت ماجرا، بخش مهمی از طنز فیلم را شکل میدهد. شاید مهمترین ارزش «لیلی با من است» در همین نکته باشد که جنگ را از انحصار قهرمانان بزرگ خارج میکند. صادق مشکینی یک ابرقهرمان نیست. او نماینده بخشی از جامعه است؛ آدمهایی که جنگ را از دور میشناختند، اخبار آن را میشنیدند، تصاویرش را میدیدند اما خودشان تجربه حضور در خط مقدم را نداشتند و همین نکات فیلم را برای مخاطب عام ملموس و جذاب مینمایاند.تماشاگر همراه صادق میترسد، نگران میشود، از موقعیتهای خطرناک جا میخورد و در عین حال به رفتارهایش میخندد.
خانه نیمهکاره؛ یک جزئیات ساده اما معنادار
خانه نیمهساخته صادق در فیلم صرفاً یک ابزار داستانی برای ایجاد انگیزه سفر نیست، بلکه نماد زندگی عادی است. صادق میخواهد خانهاش را تکمیل کند، زندگیاش را سر و سامان بدهد و به دغدغههای شخصیاش برسد. اما جنگ، تمام این محاسبات را به هم میزند.او در واقع ابتدا برای یک مسئله کاملاً شخصی وارد ماجرا میشود؛ اما در ادامه در موقعیتی قرار میگیرد که دیگر نمیتواند فقط به خودش فکر کند. در نتیجه، مسیر فیلم از یک انگیزه مادی و شخصی آغاز میشود اما به تجربهای انسانیتر ختم میشود.
طنز، بدون بیاحترامی به دفاع مقدس
یکی از حساسترین نقاط فیلم همین جاست. «لیلی با من است» میخنداند، اما تلاش میکند مرز میان طنز و تمسخر را حفظ کند. شخصیتهای رزمنده و فضای جبهه صرفاً ابزاری برای خنده نیستند. آنچه در مرکز طنز قرار میگیرد، رفتار صادق و موقعیتهای عجیب و غریبی است که برایش اتفاق میافتد. این مسئله به فیلم اجازه میدهد در عین استفاده از طنز، فضای دفاع مقدس را هم جدی نگه دارد. به همین دلیل میتوان گفت فیلم به جای اینکه دفاع مقدس را کوچک کند، تصویری انسانیتر از بخشی از آدمهای حاضر در آن دوران ارائه میدهد.
در کنار پرستویی، حضور محمود عزیزی در نقش آقای کمالی نیز اهمیت زیادی دارد. کمالی در بسیاری از موقعیتها نقطه مقابل صادق است. او فضای جبهه را جدیتر و طبیعیتر میبیند، در حالی که صادق تقریباً از هر اتفاقی وحشت دارد. همین تضاد شخصیتی، موقعیتهای کمدی متعددی ایجاد میکند. در یک سو مردی قرار دارد که میخواهد هر طور شده از خطر فاصله بگیرد و در سوی دیگر فردی که حضور در فضای جنگ برایش امری طبیعیتر است. این تضاد، بدون نیاز به شوخیهای اضافی، خودش موقعیت کمیک میسازد.
چرا فیلم هنوز هم دیدنی است؟
بسیاری از کمدیها با گذشت زمان جذابیت خود را از دست میدهند و شوخیهایشان تاریخ مصرفدار است. اما «لیلی با من است» بخش مهمی از جذابیت خود را از شخصیت و موقعیت میگیرد. ترس انسان از خطر، تلاش برای فرار، گرفتار شدن در موقعیتهای پیشبینینشده و مواجهه ناخواسته با مسئولیت، موضوعاتی نیستند که تاریخ مصرف داشته باشند. به همین دلیل ممکن است مخاطب امروز هنگام تماشای فیلم با برخی جزئیات زمانه ساخت آن فاصله داشته باشد، اما همچنان با صادق مشکینی ارتباط برقرار کند. او انسانی است که میخواهد از دردسر فرار کند و هرچه بیشتر تلاش میکند، بیشتر درگیر میشود و این یک موقعیت کاملاً انسانی است.
دیدن دوباره این فیلم، صرفاً بازگشت به یک نوستالژی سینمایی نیست. اتفاقاً تماشای مجدد آن فرصتی است برای دیدن جزئیاتی که شاید در تماشای نخست به چشم نیامده باشند.در بار اول، مخاطب بیشتر دنبال خنده است اما در دفعات بعد، شخصیت صادق را بهتر میبیند، فیلمنامه و ساختار کمدی بیشتر خودنمایی میکند و شاید در تماشاهای بعدی، چیزی که بیشتر از همه به چشم بیاید، نگاه فیلم به مفهوم شجاعت باشد. «لیلی با من است» یادآوری میکند که قهرمان همیشه کسی نیست که از چیزی نمیترسد.
یک کمدی که در حافظه سینمای ایران ماند
«لیلی با من است» از آن فیلمهایی است که جایگاه خود را نه فقط با موفقیت زمان اکران، بلکه با حضور مداوم در حافظه مخاطبان تثبیت کرده است. اهمیت «لیلی با من است» در این است که به سینمای دفاع مقدس نشان داد میتوان درباره جنگ، انسانی و صمیمی صحبت کرد؛ میتوان از شخصیتهایی استفاده کرد که کامل و بینقص نیستند؛ میتوان ترس را به رسمیت شناخت و در عین حال درباره شجاعت حرف زد و مهمتر از همه، میتوان مخاطب را خنداند، بدون آنکه موضوع اصلی فیلم را سطحی کرد.
و در نهایت، «لیلی با من است» بعد از گذشت بیش از سه دهه هنوز یک نمونه قابل تأمل از این حقیقت است که یک فیلم جنگی الزاماً نباید تمامقد جدی و تلخ باشد تا بتواند درباره جنگ حرف بزند. کارگردان با کمک فیلمنامه کمالیافته و بازی پرستویی، شخصیت صادق مشکینی را به یکی از بهیادماندنیترین شخصیتهای کمدی سینمای ایران تبدیل کرد؛ مردی که از جنگ میترسد، اما سرانجام در مسیری قرار میگیرد که او را به قلب همان چیزی میبرد که از آن فرار میکرد.
راز ماندگاری فیلم شاید همین باشد: «لیلی با من است» درباره آدمی است که قهرمان بودن را انتخاب نمیکند؛ شرایط او را وادار میکند خودش را بشناسد.
تمام اینها دلیلی است بر اینکه تماشای دوباره این فیلم در هفته دفاع مقدس فقط مرور یک اثر نوستالژیک نیست؛ فرصتی است برای بازخوانی یکی از متفاوتترین تجربههای سینمای دفاع مقدس ایران. فیلمی که نشان داد گاهی میتوان از مسیر خنده به مفاهیمی چون ترس، شجاعت، مسئولیت و ایثار رسید.
-
زنده ماندن یا زندگی کردن؛ وقتی تمام توانمان صرف دوام آوردن میشود
-
چرا «آرد نخودچی گلها» استاندارد طلایی بازار است؟
-
ترامپ در دیدار با پوتین چه پیامی برای تهران داشت؟
-
استایل خاص علیرضا بیرانوند در مراسم بهترینهای آسیا خبرساز شد
-
خبرنگار الشرق الاوسط: بیرانوند مرد سال آسیا شد
-
کودکی در محکمه وجدان
-
پس از "یل" برنامه "صحنه" هم متوقف شد
-
پادشاه گلهای هیمالیا را ببینید
-
22 آبان 1405دانلود قسمت ششم سریال یل + لینک مستقیم -
23 آبان 1405دانلود نماهنگ/ زدیم دوباره می زنیم با نوای مهدی رسولی -
25 آبان 1405لیست خروج استقلال تهران در نیمفصل؛ سهراب بختیاریزاده همه را سورپرایز کرد؟ -
25 آبان 1405خبر فوری تعطیلی مدارس تهران فردا سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵؛ مدارس و ادارات تهران تعطیل شدند؟ -
25 آبان 1405پیشنهاد شباب الاهلی برای جذب پدیده پرسپولیس -
22 آبان 1405تعطیلی مدارس اصفهان فردا شنبه 23 آبان ماه 1405 به دلیل آلودگی هوا -
22 آبان 1405تعطیلی مدارس کرج فردا شنبه 23 آبان ماه 1405 به دلیل آلودگی هوا -
27 آبان 1405تصویر مدیر مدرسه «سوگند صیادی» در فضای مجازی منتشر شد -
24 آبان 1405فردا مازندران تعطیل میشود؟ آخرین وضعیت تعطیلی مدارس، ادارات و بانکها یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵ -
25 آبان 1405ماجرای قتل سوگند صیادی دختر نوجوان در کرمانشاه چه بود؟