صنعت غذا در خط مقدم اقتصاد
دکتر مهدی کریمی تفرشی، پژوهشگر دیپلماسی اقتصادی نوشت: صنعت غذا با پیوند دادن کشاورزی، تولید، اشتغال و تجارت، یکی از مهمترین میدانهای خلق ارزش و تقویت اقتصاد ایران است.
اقتصاد ایران برای رسیدن به رشد پایدار به بخشهایی نیاز دارد که بتوانند همزمان تولید، اشتغال، ارزش افزوده و بازار ایجاد کنند. صنعت غذا دقیقاً در نقطهای قرار گرفته که این ظرفیتها را به یکدیگر متصل میکند. از این رو، نگاه به صنایع غذایی تحت عنوان مجموعهای از کارخانههای تولیدکننده کالاهای مصرفی، تصویری محدود از نقش واقعی این صنعت در اقتصاد کشور ارائه میدهد. صنعت غذا بخشی از زیرساخت اقتصادی کشور است که عملکرد آن بهطور مستقیم با کشاورزی، معیشت خانوار، اشتغال، تجارت و امنیت غذایی ارتباط دارد.
ایران در حوزه صنایع غذایی از مزیتهای قابل توجهی برخوردار است. تنوع اقلیمی و محصولات کشاورزی، بازار بزرگ داخلی، نیروی انسانی، سابقه تولید و موقعیت جغرافیایی کشور، مجموعهای از ظرفیتهایی هستند که امکان شکلگیری یک زنجیره قدرتمند غذایی را فراهم میکنند. مسئله اصلی در این بین، میزان بهرهبرداری اقتصادی از این ظرفیتهاست. هر اندازه مواد اولیه در داخل کشور فرآوری بیشتری پیدا کنند، ارزش افزوده بیشتری در اقتصاد داخلی باقی میماند و فرصتهای بیشتری برای اشتغال و صادرات ایجاد میشود.
کشاورزی و صنایع غذایی باید در اقتصاد ایران دو حلقه از یک زنجیره واحد دیده شوند. محصول کشاورزی در نقطه برداشت، پایان مسیر اقتصادی خود را طی نمیکند. فرآوری، بستهبندی، نگهداری، حملونقل و بازاریابی مراحل اصلی تبدیل محصول خام به کالای دارای ارزش افزوده هستند. اقتصادی که بتواند این مراحل را در داخل کشور توسعه دهد، سهم بیشتری از ارزش نهایی محصول را در اختیار تولیدکننده و اقتصاد ملی قرار میدهد.
این موضوع اهمیت صنایع تبدیلی را دوچندان میکند. بخش مهمی از ظرفیت اقتصادی کشاورزی زمانی آشکار میشود که محصولات خام به کالاهای فرآوریشده تبدیل شوند. فرآوری، عمر محصول را افزایش میدهد، امکان عرضه در بازارهای دورتر را فراهم میکند و زمینه ایجاد برندهای تجاری را به وجود میآورد. چنین فرایندی میتواند درآمد کشاورز، فعالیت کارخانه، اشتغال نیروی انسانی و درآمد صادراتی را در یک مسیر مشترک قرار دهد.
از این منظر، صنعت غذا یکی از بخشهایی است که میتواند در برابر خامفروشی نیز نقش مهمی ایفا کند. فروش ماده اولیه سهم محدودی از ارزش اقتصادی محصول را نصیب کشور میکند، در حالی که محصول فرآوریشده، بستهبندیشده و برندشده بخش بزرگتری از ارزش نهایی را درون زنجیره تولید نگه میدارد. بنابراین توسعه صادرات محصولات غذایی، تغییر کیفیت درآمدهای صادراتی و حرکت به سمت اقتصاد ارزشافزا است.
اشتغال نیز یکی از دلایل مهم قرار گرفتن صنایع غذایی در خط مقدم اقتصاد است. این صنعت به شکل مستقیم نیروی انسانی فراوانی را در واحدهای تولیدی به کار میگیرد و در کنار آن، شبکه بزرگی از فعالیتهای حملونقل، انبارداری، بستهبندی، فروش، توزیع، تبلیغات و خدمات فنی را فعال میکند. توسعه ظرفیت تولید در صنایع غذایی میتواند آثار خود را در بخشهای مختلف اقتصاد نشان دهد و گردش مالی گستردهای ایجاد کند.
امنیت غذایی نیز از همین مسیر با قدرت تولید صنعتی گره میخورد. جمعیت کشور برای تأمین نیازهای روزمره خود به شبکهای منسجم از تولید و فرآوری نیاز دارد. صنایع غذایی با ایجاد ظرفیت نگهداری، فرآوری و توزیع، امکان مدیریت بهتر مواد اولیه و محصولات را فراهم میکنند. هرچه این زنجیره کارآمدتر باشد، اقتصاد کشور در برابر اختلالهای عرضه انعطاف بیشتری پیدا میکند.
در کنار این ظرفیتها، یکی از مهمترین موانع رشد صنایع غذایی به فضای اقتصادی پیرامون تولید بازمیگردد. تولیدکننده برای سرمایهگذاری به ثبات مقررات، تأمین مالی، دسترسی به مواد اولیه، زیرساخت مناسب و امکان برنامهریزی نیاز دارد. تغییرات مداوم در قواعد تجاری، افزایش هزینههای تولید و دشواری تأمین سرمایه، قدرت تصمیمگیری بلندمدت بنگاهها را کاهش میدهد. سیاست اقتصادی زمانی میتواند به رشد صنعتی کمک کند که برای تولیدکننده امکان پیشبینی و برنامهریزی ایجاد کند.
فناوری نیز باید در قلب این تحول قرار گیرد. رقابت آینده صنایع غذایی در بازارهای داخلی و خارجی با افزایش ظرفیت تولید به تنهایی شکل نمیگیرد. کیفیت پایدار، بهرهوری انرژی، کاهش ضایعات، بستهبندی نوآورانه، کنترل کیفیت و استفاده از داده در فرآیند تولید، عواملی هستند که فاصله میان یک تولیدکننده معمولی و یک برند رقابتی را تعیین میکنند. سرمایهگذاری در فناوری، بخشی از سرمایهگذاری برای حفظ بازار و افزایش ارزش محصول است.
بازار منطقهای نیز فرصت مهمی برای صنعت غذای ایران ایجاد کرده است. نزدیکی جغرافیایی ایران به کشورهای مختلف، دسترسی به مسیرهای زمینی و دریایی و وجود بازارهای مصرف متنوع، امکان گسترش صادرات را فراهم میکند. حضور پایدار در این بازارها به برنامهریزی بلندمدت، کیفیت مستمر و شناخت دقیق نیاز مصرفکننده وابسته است. صادرات موفق زمانی شکل میگیرد که محصول ایرانی برای مصرفکننده خارجی به یک انتخاب قابل اعتماد تبدیل شود.
از این منظر، صنعت غذا میتواند یکی از پیشرانهای توسعه صادرات غیرنفتی کشور باشد. هر محصول غذایی که با فناوری، بستهبندی و برند ایرانی وارد بازار خارجی میشود، بخشی از ارزش افزوده را در داخل کشور ایجاد میکند. این مسیر، اقتصاد را از وابستگی بیشتر به فروش مواد خام دور میکند و ظرفیت بخش خصوصی را برای خلق درآمد ارزی افزایش میدهد.
مسئله اصلی امروز، تشخیص جایگاه صنعت غذا در ساختار اقتصاد ایران است. این صنعت به اندازهای با زندگی اقتصادی مردم، کشاورزی، تولید و تجارت درهمتنیده است که سیاستگذاری درباره آن باید فراتر از تنظیم بازار کالاهای مصرفی انجام شود. تصمیم درباره مواد اولیه، انرژی، سرمایهگذاری، مالیات، صادرات و واردات، مستقیماً بر آینده این صنعت اثر میگذارد و هر سیاست ناهماهنگ میتواند بخشی از زنجیره ارزش را تضعیف کند.
صنعت غذا ظرفیت آن را دارد که از یک بخش مهم تولیدی به یکی از موتورهای رشد اقتصادی ایران تبدیل شود. رسیدن به این نقطه به سرمایهگذاری، فناوری، ثبات اقتصادی، توسعه زنجیره ارزش و نگاه صادراتمحور نیاز دارد. ایران مواد اولیه، بازار و نیروی انسانی لازم برای ساختن چنین زنجیرهای را در اختیار دارد. اکنون مسئله اصلی، تبدیل این ظرفیتها به ارزش اقتصادی پایدار است.
اگر سیاستگذاری اقتصادی صنعت غذا را در جایگاه واقعی خود قرار دهد، کارخانههای غذایی تنها تولیدکننده کالا نخواهند بود. آنها به حلقهای از یک شبکه بزرگ اقتصادی تبدیل میشوند که از کشاورز آغاز میشود، به تولید صنعتی میرسد، اشتغال ایجاد میکند، بازار داخلی را تغذیه میکند و در نهایت میتواند درآمد ارزی به همراه داشته باشد. همین زنجیره است که صنعت غذا را به یکی از میدانهای اصلی خلق ثروت در اقتصاد ایران تبدیل میکند.
-
ترامپ: هر زن زیبایی از چین را جاسوس میدانند اما از ارتباط مدیرعامل انویدیا خبر ندارم
-
مدارس تهران فردا دایر است اما حضور در حیاط ممن وع شد
-
رئال مادرید برنده رقابت با بارسلونا و پاریسنژرمن برای جذب استعداد بزرگ اروپا
-
قیمت طلا ۱۸ عیار لحظه ای امروز دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ - ساعت ۱۵:۳۰
-
پناهگاه ترامپ؛ بیمه امنیت اقتصادی در برابر ایران!
-
امتیازها نصف شد؛ زورآزمایی جذاب پارس جونوبی جام و نووین اهواز برنده نداشت
-
شبی درخشان برای ویلا ریکا سک یو20؛ پیروزی شیرین مقابل اتلتیکو جم9 یو20 در Paraense U20
-
اعلام اسامی داوران هفته سیزدهم لیگ برتر فوتبال و تعیین داور دیدار پرسپولیس و پیکان
-
22 آبان 1405دانلود قسمت ششم سریال یل + لینک مستقیم -
23 آبان 1405دانلود نماهنگ/ زدیم دوباره می زنیم با نوای مهدی رسولی -
19 آبان 1405علیرضا ایلدروم کیست؟ بیوگرافی کمکداور جنجالی استقلال و یاسر آسانی -
19 آبان 1405نتایج قرعهکشی فیدلیتی بهمن موتور چه زمانی اعلام میشود؟ تاریخ احتمالی اعلام برندگان مشخص شد -
22 آبان 1405تعطیلی مدارس اصفهان فردا شنبه 23 آبان ماه 1405 به دلیل آلودگی هوا -
25 آبان 1405خبر فوری تعطیلی مدارس تهران فردا سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵؛ مدارس و ادارات تهران تعطیل شدند؟ -
22 آبان 1405تعطیلی مدارس کرج فردا شنبه 23 آبان ماه 1405 به دلیل آلودگی هوا -
25 آبان 1405پیشنهاد شباب الاهلی برای جذب پدیده پرسپولیس -
24 آبان 1405فردا مازندران تعطیل میشود؟ آخرین وضعیت تعطیلی مدارس، ادارات و بانکها یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵ -
24 آبان 1405تعطیلی مدارس تهران فردا دوشنبه ۲۵ آبان/ آلودگی هوا دوباره تصمیمساز میشود؟